سپاس خدايى را كه به اسرار نهانى آگاه، و بر گناهانى كه دلها آن را پنهان مى‏دارند [يا: مرتكب آن مى‏شوند] مطّلع است، و لذا هيچ راه گريز و محلّ فرارى از او نيست، ستايش خدايى را كه در سلطنت خود متكبّر، و در مقام و منزلتش سرافزار، و در فرمانروايى‏اش سركش، و در گرفتن و مؤاخذه‏اش نيرومند، و بر فوق عرش خود بلند پايه، و بر مخلوقاتش اطّلاع و اشراف دارد، و آگاهى‏اش به هر چه كه بخواهد مى‏رسد، سپاس خداوندى را كه به كلمات او آسمانهاىِ استوار برپا گشته، و زمينهاى هموار و آماده، ثابت و پابرجا هستند، و كوههاى ثابت و ميخ گون ايستاده، و بادهاى آبستن كننده وزيدن گرفته، و ابرها در جوّ و هواى آسمان سير نموده، و درياها بر حدود و مرزهاى خود ايستاده، و دلها از ترس و هراس او لرزان، و صاحبان و پرورش دهندگان در برابر ربوبيّت و تدبير او سرشكسته و ذليل هستند، بلند مرتبه و منزّهى اى به شمار در آورنده‏ى قطره‏هاى باران و برگهاى درختان، و زننده كننده‏ى پيكرهاى مردگان براى حشر و زنده شدن، پاك و منزّهى تو، اى صاحب بزرگى و بزرگوارى.
با غريب و بيگانه فقيرى كه با حالت پناهنده شدن و يارى جويى از تو، به درگاه تو روى آورد چه مى‏كنى؟ با كسى كه خود را به آستانه و درگاهت انداخته، و خواهان خشنودى تو بوده، و در پيشگاهت زانو زده و از آنچه بر تو پوشيده نيست، به تو گله و شكايت نمايد، چه مى‏كنى؟ پس اى پروردگار من، مباد كه بهره‏ى من از دعايم، محروميّت، و نصيبم از آنچه از بخشش تو اميدوارم، شكست و خذلان باشد. اى خداوندى كه پيوسته بوده‏اى و همچنان هستى و خواهى بود، چنانكه هر نَفْسى آنچه را كه كسب نموده و عمل مى‏كند، به تو برپاست، اى كسى كه دنيا را به گونه‏اى قرار دادى كه از بين رفته و ماههايش متحوّل گشته، و سالهايش گردش مى‏كند، و تنها تويى كه ماندگار و جاودانى هستى و زمانها تو را پوسيده و كهنه، و روزگاران دگرگون نمى‏سازد. اى خداوندى كه هر روزى در نزد تو نو، و هر روزى‏اى در نزد تو (براى ناتوان و قوى و نيرومند) آماده است، روزيها را ميان آفريدگانت قسمت فرموده و بين گَرْد و گنجشك يكسان قرار داده‏اى.
خداوندا، آن هنگام كه جا بر مردم تنگ مى‏شود از تنگى جا به تو پناه مى‏بريم، خدايا، هنگامى كه روز قيامت بر مجرمان و گناهكاران طولانى مى‏گردد، پس [درازى‏] آن روز را بر ما مانند فاصله دو نماز، كوتاه گردان، خداوندا، هنگامى كه آفتاب نزديك جمجمه‏ها مى‏گشته و فاصله‏ى ميان آن و جمجمه‏ها به اندازه‏ى يك ميل [و فاصله ديدن چشم‏] مى‏گردد، و در سوزش آفتاب به اندازه‏ى سوزش ده سال افزون مى‏گردد، از تو درخواست مى‏كنيم كه با ابر بر ما سايه افكنده، و در حالى كه مردم در آنجا در رفت و آمد هستند، منبرها و صندلى‏هايى براى ما قرار دهى كه بر آن بنشينيم. اجابت فرما، اى پروردگار عالميان، خداوندا، به حقّ اين ستايشها از تو مسئلت دارم كه مرا بيآمرزى، و از من درگذرى، و لباس عافيتت را به تنم بپوشانى، و سلامتى در دينم را روزى‏ام كنى، زيرا من در حالى كه به اجابت تو اعتماد دارم از تو درخواست مى‏نمايم، و در حالى كه به شنيدن دعايم آگاهم به درگاه تو دعا مى‏كنم، پس دعايم را بشنو، و اميدم را قطع، و مدح و ثنايم را ردّ مكن، و دعايم را نوميد و بى‏پاسخ مگذار، كه من به خشنودى تو محتاج و به آمرزشت نيازمندم. از تو درخواست مى‏كنم در حالى كه از رحمتت نوميد نيستم، و تو را مى‏خوانم در حالى كه از سخط و ناخوشايندى‏ات نمى‏هراسم [و اميد خشنودى‏ات را دارم‏]، پروردگارا، پس براى من اجابت فرما، و عفو و گذشتت را به من منّت نِهْ، و در حالى كه تسليم تو هستم جانم را بستان، و به صالحان ملحق فرما، پروردگارا، فضلت را از من باز مدار، اى بسيار بخشنده، و با حالت شكستگى و خذلان مرا به خود وامگذار، اى بسيار مهربان، پروردگارا، هنگام جدايى دوستان بر به زمين افتادنم، و هنگام آرام و خاموش بودن قبر بر تنهايى‏ام، و در صحراى قيامت بر غُربتم، و در پيشگاهت در حالتى كه براى حساب كشى مى‏ايستم بر نياز و حاجتم به تو رحم آر. پروردگارا، به تو پناه مى‏آورم از آتش جهنّم [پس‏] پناهم ده، پروردگارا، و به تو پناه مى‏برم از آتش پس مرا در پناه خود درآور، [پروردگارا،] و از شرّ آتش به تو يارى مى‏جويم پس از آن دورم بدار، پروردگارا با حالت ناراحتى سخت از تو طلب مهربانى مى‏نمايم، پس بر من رحم آر، پروردگارا، به واسطه‏ى عمل جاهلانه‏ام از تو طلب آمرزش مى‏نمايم، پس مرا ببخشاى. دعا كردن به واسطه‏ى نيازم به تو مرا از منزل بيرون كشيده، پس مرا نوميد مگردان. اى بزرگوار اى صاحب نعمتها و نيكوكارى و گذشت، اى آقاى من، اى نيكوكار، اى مهربان، در ميان زارى كنندگان به درگاهت دعايم را مستجاب گردان، و در ميان سخت گريه كنندگان با فرياد و صداى بلند بر اشك چشمم رحم آر، و هنگام بيرون آمدن از دنيا آسودگى‏ام را در ملاقاتِ با خود قرار ده، و ميان مردگان - اى كسى كه اميد بزرگ به او بسته مى‏شود، - عورت [و: عيب‏] مرا بپوش، و هنگامى كه به تنهايى در گودال قبرم قرار مى‏گيرم، بر من مهربان باش، كه تويى آرزو و جايگاه خواسته و مقصودم، به آنچه كه در متوجّه ساختن خواسته‏ام به تو اراده نموده‏ام آگاهى دارى، پس [آن را] برآورده ساز، اى برآورنده‏ى خواسته‏ها [خواسته‏ام را ]برآورده ساز، پس تنها به تو گله نموده و تنها از تو يارى مى‏جويم و به تو اميدوارم، از گناهانم به سوى تو مى‏گريزم پس مرا بپذير، و از دست عدالتت در پناه آمرزش تو در آمده‏ام، پس مرا درياب، و از دست گرفتن با صولت تو به عفو و گذشت پناه مى‏برم پس مرا بازدار، و از دست‏] عقابت به رحمتت احساس آسودگى و راحتى مى‏نمايم پس مرا رهايى ده، و با تسليم [تو شدن يا: اسلام آوردن‏] نزديكى به تو را خواهانم پس مرا به خود نزديك گردان، و از هراس و هنگامه‏ى بزرگ [روز قيامت ]ايمنم گردان، و در سايه‏ى عرش خود قرار ده، و دو بهره‏ى كامل از رحمتت را به من ارزانى دار، و با سلامتى از دنيا نجاتم بخش، و از تاريكيها به سوى روشنايى بيرون آور، و در روز قيامت رويم را سپيده گردان، و آسان حساب كشى بفرما، و به واسطه‏ى درونم [و اعمال و صفات پنهانم‏] رسوايم مفرما، و بر گرفتارى‏ات شكيبا گردان، و چنانكه بدى و ناپسندى را از حضرت يوسف‏[ (عليه السلام)] دور داشتى، آن را از من نيز دور دار، و هر چه را كه توان آن را ندارم بر دوشم مَنِهْ، و به سوى خانه‏ى سلامتى و ايمنى [يعنى بهشت‏] هدايت فرما، از قرآن بهره‏مندم گردان، و با گفتار [و اعتقاد ]استوار، ثابت و استوارم گردان، و مرا از [گزند ]شيطان رانده شده محافظت فرما، و به دگرگونى و قدرت و عظمتت مصون و محفوظم بدار، و به بردبارى و آگاهى و وسعت رحمتت از جهنّم نجاتم بخش، و در بهشت فردوس ساكنم گردان، و نگريستن به روى [و اسماء و صفات‏]ات را روزى‏ام گردان، به پيامبرت حضرت محمّد(صلى الله على و آله و سلم) ملحق فرما، و از شيطانها و دوستان آنان و از شرّ هر آسيب رسان كفايتم فرما، خداوندا، و دشمنانم و هركس را كه خواست بدى به من برساند، اگر از راه خشكى آمدند، دلاورشان را ترسو، گروههايشان [يا: گروهشان ]را پراكنده، جنگ افزارشان را كُند، و پاى چهار پايانشان را قطع، همواره بادهاى تند و شكننده را بر آنان مسلّط گردان، تا اينكه آنان را داخل آتش جهنّم بفرمايى، آنان را از دژهايشان فرود آور، ما را از [گرفتن موى ]پيشانى شان متمكّن گردان. اجابت فرما. اى پروردگار عالميان.
خداوندا، بر محمّد و بر آل محمّد درود فرست، درود و رحمتى كه پيشينيان همراه با ابرار و نيكان و سرورِ اهل تقوى و خاتم پيامبران، و راهبر خير و كليد رحمت الهى آن را مشاهده نمايند. خداوندا، اى پروردگار خانه‏ى محترم، و ماه محترم، و پروردگار مشعر محترم، و پروردگار كِن [خانه‏ى كعبه‏] و مقام [حضرت ابراهيم (عليه السلام)]، و پروردگار حلّ [زمينهاى غير از حَرَم و خانه كعبه‏] و حرم، درود وسلام ما را به روح حضرت محمّد[(صلى الله على و آله و سلم) ]برسان. سلام بر تو اى رسول خدا، سلام بر تو اى امانت دار خدا، سلام بر تو اى محمّد بن عبداللَّه‏[(صلى الله على و آله و سلم)]، سلام و رحمت و بركات خداوند بر تو باد، زيرا چنانكه خود او را توصيف فرمودى، نسبت به مؤمنان رؤوف و مهربان است، خداوندا، برترين درخواستهايى را كه خود او از تو درخواست نموده و برترين تقاضاهايى را كه ديگران براى او تقاضا نموده و تا روز قيامت درخواست مى‏كنند، به او عطا فرما. اجابت فرما، اى پروردگار عالميان.
دعاى امام صادق (عليه السلام) در تعقيب نماز مغرب‏
3 - و نيز از جمله تعقيبات نماز مغرب، دعاى مخصوص به نماز مغرب از روايت معاوية بن عمّار از امام صادق (عليه السلام) در تعقيب نمازهاى پنجگانه واجب است، به اين صورت:
أَللّهُمَّ، صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ الْبَشيرِ النَّذيرِ، أَلسِّراجِ الْمُنيرِ، أَلطُّهْرِ الطّاهِرِ، أَلْخَيْرِ الْفاضِلِ، خاتَم أَنْبِيآئِكَ، وَ سَيَّدِ أَصْفِيآئِكَ، وَ خالِصِ أَخِلّآئِكَ، ذِى الْوَجْهِ الْجَميلِ، وَ الشَّرَفِ الاَْصيلِ، وَ الْمِنَبرِ [يا: أَلْمُنير] النَّبيِلُ، وَ الْمَقامِ الَْمحْمُودِ، وَ الْمَنْهَلِ الْمَشْهُودِ، وَ الْحَوْضِ الْمَوْرُود، أَللّهُمَّ، صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ كَما بَلَّغَ رِسَالَتَكَ، وَ جاهَدَ فى سَبيلِكَ، وَ نَصَحَ لِأُمَّتِهِ، وَ عَبَدَكَ حَتّى‏أَتاهُ الْيَقينُ، وَ صَلِّ عَلى آلِهِ الطّاهِرينَ الاَْخْيارِ الاَْتْقِيآءِ الاَْبْرارِ، أَلَّذين انْتَجَبْتَهُمْ لِدينِكَ، وَ اصْطَفَيْتَهُمْ مِنْ خَلْقِكَ، وَ ائْتَمَنْتَهُمْ عَلى وَحْيِكَ، وَ جَعَلْتَهُمْ خُزّانَ عِلْمِكَ، وَ تَراجِمَةَ كَلِماتِكَ، وَ أَعْلامَ نُورِكَ، وَ حَفَظَةَ سِرِّكَ، وَ أَذْهَبْتَ عَنْهُمُ الرِّجْسَ، وَ طَهَّرْتَهُمْ تَطْهيراً. أَللّهُمَّ، انْفَعْنا بِحُبِّهِمْ، وَاحْشُرْنا فى زُمْرَتِهِمْ، وَ تَحْتَ لَوآئِهِمْ، وَلاتُفَرِّقْ بَيْنَنا وَ بَيْنَهُمْ، وَاجْعَلْنى بِهِمْ عِنْدَك وَجيهاً فِى الدُّنْيا وَ الْآخِرَةِ وَ مِنَ الْمُقَرَّبينَ، أَلَّذينَ لا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ، وَلا هُمْ يَحْزَنُونَ.
أَلْحَمْدُللَّهِ‏ِ الَّذى أَذْهَبَ [يا: ذَهَبَ‏] بِالنَّهارِ بِقُدْرَتِهِ، وَ جَآءَ بِاللَّيْلِ بِرَحْمَتِهِ خَلْقاً جَديداً، وَ جَعَلَهُ لِباساً وَ سَكَناً، وَ جَعَلَ اللَّيْلَ وَ النَّهارَ آيَتَيْنِ [يا: دآئِبَيْنِ‏] لِيُعْلَمَ بِهِما عَدَدُ السِّنينَ وَالْحِسابِ، أَلْحَمْدُللَّهِ‏ِ عَلى إِقْبالِ اللَّيْلِ وَإِدْبارِ النَّهارِ، أَللّهُمَّ، صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَ [عَلى ]آلِ مُحَمَّدٍ، وَ أَصْلِحْ لى دينِىَ الَّذى هُوَ عِصْمَةُ أَمْرى، وَ أَصْلِحْ لى دُنْياىَ الَّتى فيها مَعيشَتى، وَ أَصْلِحْ لى آخِرَتِىَ الَّتى إِلَيْها مُنْقَلَبى، وَاجْعَلِ الْحَياةَ زِيادَةً لى فى كُلِّ خَيْرٍ، وَاجْعَلِ الْمَوْتَ راحَةً لى مِنْ كُلّ سُوءٍ، وَاكْفِنى أَمْرَ دُنْياىَ وَ آخِرَتى بِما كَفَيْتَ بِهِ أَوْلِيآئَكَ وَ خَيْرَتَكَ مِنْ عِبادِكَ الصّالِحينَ، وَاصْرِفْ عَنِّى شَرَّهُما، وَ وَفِّقْنى لِما يُرْضيكَ عَنّى، ياكَريمُ، أَمْسَيْتُ، وَالْمُلْكُ للَّهِ‏ِ الْواحِدِ الْقَهّارِ وَ ما فِى اللَّيْلِ وَ النَّهارِ، أَللّهُمَّ، إِنّى وَ هذَا اللَّيْلُ وَ النَّهارُ خَلْقانِ مِنْ خَلْقِكَ، فَاعْصِمْنى فيهِما بِقُوَّتِكَ، و لا تُريهِما [يا: لاتُرِهِما] جُرْأَةً مِنّى عَلى مَعاصيكَ، وَلا رُكُوباً مِنّى لَِمحارِمِكَ، وَاجْعَلْ [عَمَلى فيهِما مَقْبوُلاً، وَسَعْيى مَشْكُوراً، وَ يَسِّرْلى ما أَخافُ عُسْرَهُ، وَ سَهِّلْ لى ما صَعُبَ‏] عَلَىَّ أَمْرُهُ، وَاقْضِ لى فيهِ بِالْحُسْنى. وَ آمِنّى مَكْرَكَ، وَلا تَهْتِكَ عَنّى سِتْرِكَ، وَلا تُنْسِنى ذِكْرَكَ، وَلا تَحُلْ بَيْنى وَ بَيْنَ حَوْلِكَ وَ قُوَّتِكَ، وَ لا تَكِلْنى إِلى نَفْسى طَرْفَةَ عَيْنٍ أَبَداً، وَلا إِلى أَحَدٍ مِنْ خَلْقِكَ، ياكَريمُ.
أَللّهُمَّ، افْتَحْ مَسامِعَ قَلْبى لِذِكْرِكَ حَتّى أَعِىَ وَحْيَكَ، وَأَتَّبِعَ كِتابَكَ، وَأُصَدِّقَ رُسُلَكَ، وَ أُوْمِنَ بِوَعْدِكَ، [وَ أَخافَ وَعيدَك‏]، وَ أُوْفِىَ بِعَهْدِكَ، وَأَتَّبِعَ أَمْرَكَ، وَاجْتَنِبَ نَهْيَكَ، أَللّهُمَّ، صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ، وَلا تَصْرِفْ عَنّى وَجْهَكَ، وَلا تَمْنَعْنى فَضْلَكَ، وَلا تَحْرِمْنى عَفْوَكَ، وَاجْعَلْنى أُوالى أَوْلِيآئَكَ، وَأُعادى أَعْدآئَكَ، وَارْزُقْنِى الرَّهْبَةَ مِنْكَ، وَالرَّغْبَةَ إِلَيْكَ، وَالْخُشُوعَ وَالْوَقارَ وَ التَّسليمَ لاَِمْرِكَ وَالتَّصْديقَ بِكِتابِكَ وَ اتِّباعِ سُنَّةِ نَبِيِّكَ(صلى الله على و آله و سلم). أَللّهُمَّ، إِنّى أَعُوذُ بِكَ مِنْ نَفْسٍ لاتَقْنَعُ، وَ بَطْنٍ لا يَشْبَعُ [يا: لاتَشْبَعُ‏]، وَ عَيْنٍ لاتَدْمَعُ، وَ قَلْبٍ لايَخْشَعُ، وَ صَلاةٍ لاتُرْفَعُ، [وَ عَمَلٍ لايَنْفَعُ‏]، وَ دُعآءٍ لايُسْمَعُ، وَ أَعُوذُ بِكَ مِنْ سُوءِ الْقَضآءِ وَ دَرَكِ الشَّقآءِ وَ جَهْدِ الْبَلآءِ وَ شَماتَةِ الاَْعْدآءِ، وَ مِنْ عَمَلٍ لايُرْضى، وَ أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْكُفْرِ وَ الْفَقْرِ وَ الْقَهْرِ وَ الْعَذْرِ وَ مِنْ ضيقِ الصَّدْرِ وَ مِنْ شَتاتِ الاَْمْرِ وَ مِنَ الدّآءِ الْعُضالِ وَ غَلَبَةِ الرِّجالِ وَ خَيْبَةِ الْمُنْقَلَبِ وَ سُوءِ الْنَّظَرِ فِى النَّفْسِ وَالدّينِ وَالاَْهْلِ وَ الْمالِ وَالْوَلَدِ وَ عِنْدَ مُعانِيَةَ الْمَوْتِ، وَ أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْ إِنْسانِ سَوْءٍ وَ جارِ سَوْءٍ وَ قَرينِ سَوْءٍ وَ يَوْمِ سَوْءٍ وَ ساعَةِ سَوْءٍ وَ مِنْ شَرِّ ما يَلِجُ فِى الاَْرْضِ وَ ما يَخْرُجُ مِنْها، وَ مِنْ شَرِّ ما يَنْزِلُ مِنَ السَّمآءِ وَ ما يَعْرُجُ فيها، وَ مِنْ شَرِّ طَوارِقِ اللَّيْلِ وَ النَّهارِ إِلاّ طارِقاً²⁹⁰ يَطْرُقُ بِخَيْرٍ، وَ مِنْ شَرِّ كُلِّ دآبَّةٍ أَنْتَ آخِذٌ بِناصِيَتِها، إِنَّ رَبّى عَلى صِراطٍ مُسْتَقيمٍ، فَسَيَكْفيكَهُمُ اللَّهُ، وَ هُوَ الْسَّميعُ الْعَليمُ، أَلْحَمْدُللَّهِ‏ِ الَّذى قَضى‏عَنّى صَلاةً كانَتْ عَلَى الْمُؤْمِنينَ كِتاباً مَوْقُوتاً.
- خداوندا، بر حضرت محمّد مژده و بيم دهنده، چراغ روشن، پاك و پاكيزه‏ى، خير افزون، خاتم پيامبران و سرور برگزيدگان، و نابِ دوستانت، صاحب چهره‏ى زيبا و شرافت ريشه‏دار و منبر [يا: روشنگر] بزرگوار، و جايگاه ستوده، وسرچشمه‏ى نمايان، و حوضى كه [پيروان واقعى‏اش‏] بر آن وارد مى‏شوند، درود فرست، خدايا، بر حضرت محمّد درود فرست چنانكه رسالت خويش را تبليغ، و در راه تو جهاد و كوشش، و نسبت به اُمّت خويش خير خواهى نمود، و تا هنگام فرا رسيدن يقين [يعنى مرگ‏] تو را پرستيد، و بر خاندان او كه پاكيزگان و نيكان و تقوا پيشگان و ابرار و خوبان هستند، هم آنان كه ايشان را براى دين خود انتخاب، و از ميان مخلوقاتت برگزيدى، و امين بر وحى خويش قرار داده، و گنجينه داران علم و ترجمه كنندگان و شارحان كلماتت، و پرچمها و نشانه‏هاى نور خويش و نگاهبانان اسرارت قرار دادى، و پليدى را از ايشان بر طرف نموده، و به گونه‏ى ويژه‏اى پاكيزه نمودى، درود فرست. خدايا، ما را به واسطه‏ى دوست داشتن آنان سود بخش، و در ميان گروه ايشان و زير پرچمشان محشور گردان، و بين ما و ايشان جدايى ميانداز، و به واسطه‏ى ايشان در نزد خود در دنيا و آخرت آبرومند و از مقرّبان [درگاهت‏] كه نه بيمى برايشان است، و نه اندهگين مى‏شوند، قرار ده.
سپاس خدايى را كه روز را به قدرت خويش برد، و شب را با رحمتش به عنوان آفريده‏ى نو آورد، و آن را پوشاننده‏ى [عيب و نقص‏] و مايه‏ى آرامش قرار داده، و شب و روز را به عنوان دو نشانه [يا: گردش كننده به صورت مُستمرّ ]قرار داد، تا شماره‏ى سالها و حساب به وسيله‏ى آن دو معلوم گردد، سپاس خداوند را به خاطر روى آوردن شب و پشت كردن و سپرى شدن روز، خداوندا، بر محمّد و [بر] آل محمّد درود فرست، و دينم را كه مايه‏ى عصمت و نگاهدارنده‏ى امورم، و دنيايم را كه گذران زندگانى من در آن است، و آخرتم را كه بازگشتم به سوى آن است اصلاح فرما، و زندگانى را براى من مايه‏ى فزونى در هر خير، و مرگ را آسودگى از بدى قرار ده، و امور دنيا و آخرتم را به آنچه دوستان و برگزيدگان از بندگان صالح خويش را كفايت فرمودى، كفايت فرما، و شرّ آن دو [يعنى دنيا و آخرت يا: شب و روز] را از من بازدار، و مرا به آنچه كه تو را از من خشنود سازد مؤفّق گردان، اى كريم، شب كردم در حالى كه فرمانروايى و آنچه در شب و روز است. براى خداوند يگانه قهّار و بسيار چيره مى‏باشد، خداوندا، من و اين شب و روز دو آفريده از آفريده‏هاى تو مى‏باشيم، پس به قدرت خويش مرا در آن دو [از گناه‏] نگاه دار، و جرأت و دليرى بر [انجام‏] گناهانت و ارتكاب محرّماتت را از من به آن دو نشان نده، و [عملم را در آن دو مقبول و كوششم را مورد سپاس خويش قرار ده، و هرچه كه از مشكلى و سختى آن هراس دارم بر من آسان گردان، و آنچه امر آن بر من ]مشكل است راحت بفرما]، و با [عمل‏] نيكوتر آن را به پايان بر، از مكر خويش ايمن ساز، و پرده‏ام را ندر، و يادت را فراموشم منما، و ميان من و حول و قوّه‏ات چيزى را حايل مگردان، و هيچگاه به اندازه‏ى چشم بر هم زدنى به خود و به هيچ كدام از مخلوقاتت واگذار مكن. اى بزرگوار.
خداوندا، گوشهاى دلم را براى [دريافت ]يادت بگشاى تا وحى‏ات را دريافته، و از كتابت پيروى، و پيامبرانت را تصديق نمايم، و به وعده‏ات ايمان آورده [و از وعده‏ى عذابت بيم داشته،] و به پيمانت وفا نموده، و از دستورت پيروى كنم، و از آنچه نهى نموده‏اى پرهيز نمايم. خداوندا، بر محمّد و آل محمّد درود فرست و روى‏ات را از من برمگردان، و فضلت را از من باز مدار، و مرا از عفوت محروم منما، و چنانم قرار ده كه دوستانت را دوست، و دشمنانت را دشمن بدارم، و بيم و هراس از خود و ميل و رغبت به سويت و خشوع و وقار و تسليم در برابر امرت و تصديق به كتابت و پيروى از سنّت و روش پيامبرت(صلى الله على و آله و سلم) را روزى‏ام گردان. خداوندا، به تو پناه مى‏برم از نَفْسى كه [به چيزى‏] بسنده نمى‏كند، و از شكمى كه سير نمى‏گردد، و از چشمى كه اشك نمى‏ريزد، و دلى كه فروتن و خاشع نمى‏گردد، و نمازى كه بالا برده نمى‏شود [و پذيرفته نمى‏گردد]، [و عملى كه سودمند نيست‏] و دعايى كه شنوده نمى‏شود، [و مورد اجابت قرار نمى‏گيرد.]، و به تو پناه مى‏برم از قضاء [و اراده‏ى حتمى‏] بد، و پيوستن [ويا: پيآمد ]بدبختى، و بلاى طاقت فراسا و بسيار سخت، و شماتت و شادمانى دشمنان، و از عملى كه مورد پسند تو نباشد. و به تو پناهنده مى‏برم از كفر و فقر و چيرگى و فريب خوردن و از دلتنگى و از پراكندگى امور و از درد و بيمارى سخت و غالب، و غلبه‏ى مردان [و دشمنان ]و بد عاقبتى و بد منظرى درباره‏ى خود و دين و خانواده و مال و دارايى و فرزند و هنگام مشاهده‏ى مرگ. و به خدا پناه مى‏برم از انسان بد، و همسايه‏ى بد، و دوست و همراه بد، و روز بد و ساعت و لحظه‏ى بد، و از شرّ هر چه در زمين وارد و از آن خارج مى‏گردد، و از شرّ آنچه از آسمان فرود آمده و به سوى آن بالا مى‏رود، و از شرّ پيشامدها و گرفتاريهاى شب و روز، مگر پيشامدى كه همراه با خير و خوبى وارد شود، و از شرّ هر جنبنده‏اى كه تو [موى‏] پيشانى آن را گرفته‏اى، براستى كه پروردگارم بر راه است استوار است. پس خداوند خود تو را از [شرّ] آنها كفايت خواهد نمود و اوست شنوا و آگاه، سپاس خدايى را كه نماز [ديگرى‏] را كه به عنوان نوشته [و واجب ]معيّن و وقت دار بر مؤمنان نوشته و واجب فرموده، از ناحيه‏ى من برآورده ساخت.

وقت انجام سجده‏ى شكر

4 - هنگامى كه از تعقيب نماز فراغت پيدا كردى، اگر خواستى هم اكنون دو سجده‏ى شكر را به كيفيّتى كه ذكر خواهيم نمود، بجا آور، و اگر خواستى آن را به بعد از فراغت از تمام اعمال و نمازها و دعاهاى بين نماز مغرب و عشا تأخير بيانداز، به گونه‏اى كه سجده‏ى شكر آخرين عمل تو در بين نماز مغرب و عشا باشد، پس اگر خواستى دو سجده‏ى شكر را به اين صورت انجام بده:

كيفيّت انجام دو سجده‏ى شكر

ابوعبيدة مى‏گويد: شنيدم كه امام باقر (عليه السلام) در حال سجده‏²⁹¹ مى‏فرمود:
أَسْأَلُكَ بِحَقِّ حَبيبِكَ مُحَمَّدٍ (صلى الله على و آله و سلم) إِلاّ بَدَّلْتَ سَيِّئآتى حَسَناتٍ، وَ حاسَبْتَنى حِساباً يَسيراً.
- به حق حبيبت حضرت محمّد (صلى الله على و آله و سلم) از تو درخواست مى‏نمايم كه بديهايم را [به كارهاى نيك ]مبدّل فرموده، و از من حساب كشى آسان نمايى.
سپس در سجده‏ى دوّم فرمود:
أَللّهُمَّ، بِحَقِّ حَبيبِكَ مُحَمَّدٍ(صلى الله على و آله و سلم) إِلاّ كَفَيْتَنى مَؤُونَةَ الدُّنْيا وَ كُلَّ هَوْلٍ دُونَ الْجَنَّةِ.
- خداوندا، به حقّ محبوبت حضرت محمّد(صلى الله على و آله و سلم) [از تو درخواست مى‏نمايم‏] كه سختى دنيا، و تمام هول و هراسها را تا رسيدن به بهشت از من كفايت فرمايى.
سپس در سجده‏ى سوّم فرمود:
أَسْأَلُكَ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ حَبيبِكَ (صلى الله على و آله و سلم) لَمّا غَفَرْتَ لِىَ الْكثَيرَ مِنَ الذُّنُوبِ وَ الْقَليلَ، وَ قَبِلْتَ مِنْ عَمَلِىَ الْيَسيرَ.
- به حقّ حبيبت حضرت محمّد(صلى الله على و آله و سلم) از تو تقاضا دارم كه گناهان فراوان و اندك مرا آمرزيده، و عمل اندكم را از من بپذيرى.
سپس در سجده‏ى چهارم فرمود:
أَللّهُمَّ، بِحَقِّ حَبيبِكَ مُحَمَّدٍ(صلى الله على و آله و سلم)، لَمّا أَدْخَلْتَنِى الْجَنَّةَ، وَ جَعَلْتَنى مِنْ سُكَّانِها، وَ لَمّا نَجَّيْتَنى مِنْ سَفعاتِ النّارِ بِرَحْمَتِكَ.
- خداوندا، به حقّ محبوبت حضرت محمّد صلى الله عليه و آله [از تو درخواست مى‏نمايم‏] كه مرا داخل بهشت نموده، و از ساكنان آن قرار داده، و به رحمت خويش، از زبانه‏هاى فراگيرنده‏ى آتش [جهنّم‏] نجاتم بخشى.
(پايان روايت مذكور)
اشكال و جواب‏
اگر به ذهن كسى خطور كند كه در اين روايت نيامده كه اين دو سجده شكر براى نماز مغرب است.
در جواب گفته مى‏شود: از اينكه اصحاب و راويان ما آن را در دو سجده‏ى شكر بعد از نماز مغرب آورده و آن دو را براى مغرب تعيين كرده‏اند، معلوم مى‏شود كه آن از طريق روايت ديگرى به آنها رسيده است.
5 - پيش از اين در تعقيب سجده نماز ظهر آنچه را كه هنگام بلند كردن سر از سجده گفته و بدان عمل مى‏شود، ذكر نموديم، بنابراين به هر مقدار از آن كه در مورد عموم سجده‏ى شكر نمازهاى واجب مى‏باشد، عمل شود.

فصل بيست و پنجم: نمازهاى مستحبّى بين نافله‏هاى نماز مغرب، و نماز عشا و فضيلت آنها

فضيلت نماز مستحبّى بين نماز مغرب و عشاء

در روايت آمده كه امام صادق (عليه السلام) به نقل از پدر بزرگوارش(عليهماالسلام) فرمود كه رسول خدا (صلى الله على و آله و سلم) فرمودند: در ساعت غفلت نماز بخوانيد، اگر چه دو ركعت باشد، زيرا اين دو ركعت انسان را در دار كرامت الهى وارد مى‏كنند.
همچنين در روايت ديگر در فضيلت آن آمده است كه: امام صادق (عليه السلام) به روايت از پدر بزرگوارش(عليهماالسلام) فرمود كه رسول خدا(صلى الله على و آله و سلم) فرمودند: در ساعت غفلت نماز نافله بخوانيد، هر چند دو ركعت مختصر باشد، زيرا اين دو ركعت انسان را در دارِ كرامت الهى وارد مى‏كنند. عرض شد: اى رسول خدا، ساعت غفلت كجا است؟ فرمود: بين مغرب و عشا.

نمازهاى مستحبّى بين نماز مغرب و عشا

اينك نمازهايى را كه بين نماز مغرب و عشا خوانده مى‏شود، با استفاده از روايات برگزيده و ذكر مى‏كنيم:
1 - در روايت آمده كه امام صادق (عليه السلام) فرمود: هركس بين نماز مغرب و عشا دو ركعت نماز بخواند، به اين صورت كه در ركعت اوّل سوره‏ى حمد و فرمايش خداوند متعال را بخواند كه مى‏فرمايد:
وَ ذَاالنُّونِ إِذْ ذَهَبَ مُغاضِباً، فَظَنَّ أَنْ لَنْ نَقْدِرَ عَلَيْهِ، فَنادى فِى الظُّلُماتِ: أَنْ لا إِلهَ إِلاّ أَنْتَ، سُبْحانَكَ، إِنّى كُنْتُ مِنَ الظّالِمينَ، فَاسْتَجَبْنالَهُ، وَ نَجَّيْناهُ مِنَ الْغَمَّ، وَ كَذلِكَ نُنْجِى الْمُؤْمِنينَ.²⁹²
- و ذوالنون [يعنى حضرت يونس (عليه السلام)] را [به ياد آور ]آن هنگام كه خشمگين [از عمل قوم خويش‏] رهسپار شد، و گمان نمود كه ما نمى‏توانيم بر او تنگ بگيريم، پس در ميان تاريكيها ندا داد كه: معبودى جز تو نيست، پاك و منزّهى، براستى كه من از ستمكاران بودم، پس [دعاى‏] او را اجابت نموده، و او را از غم و اندوه نجات بخشيديم، و اينچنين مؤمنان را رهايى مى‏بخشيم.
و در ركعت دوّم، سوره‏ى حمد و فرمايش خداوند متعال را بخواند كه مى‏فرمايد:
وِ عِنْدَهُ مَفاتِحُ الْغَيْبِ لايَعْلَمُها إِلاّ هُوَ، وَ يَعْلَمُ ما فِى الْبِرَّ وَ الْبَحْرِ وَ ما تَسْقُطُ مِنْ وَرَقَةٍ إِلاّ يَعْلَمُها، وَلا حَبَّةٍ فِى ظُلُماتِ الاَْرْضِ وَلا رَطْبٍ وَلا يابِسِ إِلّا فى كِتابٍ مُبينٍ.²⁹³
- و كليدهاى غيب در نزد اوست و جز او از آن آگاه نيست، و تمام آنچه را كه در خشكى و درياست مى‏داند، و [تا حتّى ]هيچ برگى [از درخت ]نمى‏افتد مگر اينكه به آن آگاه است، و هيچ دانه‏اى در تاريكيهاى زمين وهيچ تر و يا خشكى نيست مگر اينكه در كتاب مُبين [الهى ]وجود دارد.
و وقتى از قرائت آن فراغت پيدا كرد، دستهاى خود براى قنوت را بالابرده و بگويد:
أَللَّهُمَّ، إِنّى أَسْأَلُكَ بِمَفاتِحِ الْغَيْبِ الَّتى لايَعْلَمُها إِلاّ أَنْتَ، أَنْ تُصَلِّىَ عَلى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ [يا: آلِ مُحَمَّدٍ]، وَ أَنْ تَفْعَلَ بى كَذا وَ كَذا
- خداوندا، به [حق‏] كليدهاى غيب كه جز تو آن را نمى‏داند، از تو خواهانم كه بر محمّد و آل محمّد درود فرستى، و به من چنين و چنان كنى.²⁹⁴
و بعد بگويد:
أَللّهُمَّ، أَنْتَ وَلِىُّ نِعْمَتى، وَالْقادِرُ عَلى طَلِبَتى، تَعْلَمُ حاجَتى، فَأَسْأَلُكَ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ - عَلَيْهِ وَ عَلَيْهِمْ السَّلامُ - لَمّا قَضَيْتَها لى.
- خدايا، تويى سرپرست نعمت، و توانا بر [برآوردن ]خواسته‏ام، حاجتم را مى‏دانى، پس به حقّ محمّد و آل محمّد - كه سلام بر او و ايشان باد - از تو خواهانم كه آنها را براى من برآورده سازى.
و حاجت خويش را از خداوند - جلّ جلاله - بخواهد، خداوند هرچه را كه خواسته به او عطا مى‏فرمايد، زيرا پيامبر اكرم(صلى الله على و آله و سلم) فرمود: دو ركعت غُفَيْله را ترك نكنيد، و آن دو ما بين نماز مغرب و عشا خوانده مى‏شوند.
2 - از امام صادق از پدر بزرگوارش از جدّ بزرگوارش از پدر بزرگوارش نقل شده كه امير المؤمنين (عليهم‏السلام) فرمود: هنگام وفات رسول خدا(صلى الله على و آله و سلم) به او عرض كرديم: اى رسول خدا، سفارشى به ما بفرما. فرمود: شما را سفارش مى‏كنم به خواندن دو ركعت نماز بين مغرب و عشا، به اين صورت كه در ركعت اوّل سوره‏ى حمد و ده بار سوره‏ى إِذا زُلْزِلَتِ الاَْرْضُ زِلْزالَها، و در ركعت دوّم سوره‏ى حمد و پانزده بار سوره قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَد را قرائت مى‏كنى.
زيرا هركس اين را در هر ماه انجام دهد، از تقوى پيشگان خواهد بود، و اگر در هر سال انجام دهد از نيكوكاران خواهد بود، و اگر در هر جمعه و هفته‏اى يك بار انجام دهد از نمازگزاران خواهد بود، و اگر در هر شب انجام دهد، در بهشت جاى مرا تنگ خواهد نمود²⁹⁵، و ثواب آن را جز خداوندى كه پروردگار عالَميان است، نمى‏تواند به شماره درآورد.
3 - روايت شده كه بعضى از مَوالى ما و ائمّه (عليهم‏السلام) درباره‏ى گفتار خداوند متعال كه مى‏فرمايد:
إنَّ ناشِئَةَ اللَّيْلِ هِىَ أَشَدُّ وَطْأً وَ أَقْوَمُ قيلاً.²⁹⁶
- و براستى كه پديده [و نماز] شب از لحاظ موافقت [زبان با دل ]سخت‏تر، و از لحاظ گفتار استوارتر است.
فرمود: [مقصود از آيه‏ى شريفه‏] همان دو ركعت بعد از مغرب است، كه در ركعت اوّل سوره‏ى فاتِحَةُ الْكِتاب و ده آيه از اوّل سوره‏ى بقره و آيه‏ى سَخَره‏²⁹⁷ و آيه‏ى إِلهُكمْ إِلهُ واحِدٌ تا آخر يعنى تا: لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ²⁹⁸ و پانزده بار سوره‏ى قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَد؛ و در ركعت دوّم سوره‏ى فاتِحَةُ الْكِتاب و آية الكرسى‏²⁹⁹ و آخر سوره‏ى بقره از للَّهِ‏ِ ما فِى السَّمواتِ تا آخر سوره‏³⁰⁰، و پانزده بار سوره‏ى قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَد را قرائت مى‏كنى. و بعد از خواندن آن دو ركعت، هر دعايى كه خواستى مى‏كنى.
حضرت فرمود: هركس اين را انجام دهد و بر آن مواظبت نمايد، خداوند در برابر هر نماز براى او ششصد هزار حجّ مى‏نويسد.
اين نماز به طريق ديگر نيز روايت شده كه مطلبى افزون بر اين دارد به اين صورت كه در آن آمده است: بعد از گفتن سلام نماز بگو:
أَللّهُمَّ، مُقَلِّبَ الْقُلُوبِ وَالاَْبْصارِ، ثَبِّتْ قَلْبى عَلى دينِكَ وَ دينِ نَبِيِّكَ [وَ وَلِيِّكَ‏]، وَلا تُزِعْ قَلْبى بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنى، وَ هَبْ لى مِنْ لَدُنْكَ رَحْمَةً، إِنَّكَ أَنْتَ الْوَهّابُ، وَ أَجِرْنى مِنَ النّارِ بِرَحْمَتِكَ، أَللّهُمَّ، امْدُدْ[لى‏] فى عُمْرى، وَ انْشُرْ عَلَىَّ رَحْمَتَكَ، وَ أَنْزِلَ عَلَىَّ مِنْ بَرَكاتِكَ، وَ إِنْ كُنْتُ عِنْدَكَ فى اُمِّ الْكِتابِ شَقِيّاً، فَاجْعَلْنى سَعيداً؛ فَإِنَّكَ تَمْحُو ما تَشآءُ وَ تُثْبِتَ، وَ عِنْدَكَ أُمُّ الْكِتابِ.
- خداوندا، اى گرداننده و زير و رو كننده‏ى دلها و ديدگان، قلبم را بر دينت و دين پيامبرت [و ولىّ‏]ات استوار گردان، و دلم را بعد از آنكه هدايت فرمودى، منحرف مفرما، و رحمتى از جانب خويش به من ارزانى دار، براستى كه تو بسيار بخشنده‏اى، و مرا به رحمت خويش از آتش جهنّم در پناه خويش درآور. خداوندا، عمر مرا طولانى گردان، و رحمتت را بر من بگستران، و بركاتت را بر من فرودآور، و اگر در نزد تو در كتاب مادر [علمِ تو] بدبخت هستم، پس مرا سعادتمند قرار ده، كه تو هرچه را بخواهى محو و يا ثابت مى‏گردانى، و كتاب مادر تنها در نزد توست.
و ده بار بگو: أَسْتَجيرُ بِاللَّهِ مِنَ النّارِ.:
(به خدا پناه مى‏برم از آتش جهنّم.)
و ده بار بگو: أَسْأَلُ اللَّهَ الْجَنَّةَ.:
(از خدا بهشت را خواهانم.)
و ده بار بگو: أَسْأَلُ اللَّهَ الْحُورَ الْعينَ.:
(از خدا حورعين و زنان سياه و درشت چشم بهشتى را خواهانم.)
4 - روايت شده كه امام صادق (عليه السلام) فرمود: هركس بعد از نماز مغرب چهار ركعت نماز بخواند، و در هر ركعت از آن پانزده بار قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَد قرائت كند، وقتى نماز را تمام مى‏كند، بين او و خداوند متعال گناهى نمى‏ماند كه خدا آن را نبخشيده باشد.
5 - روايت شده كه امام رضا (عليه السلام) فرمود: هركس نماز مغرب را بخواند و بعد از آن چهار ركعت نماز بخواند، و سخن نگويد تا اينكه ده ركعت ديگر نماز بخواند، به اين صورت كه در هر ركعت سوره‏ى فاتِحَةُ الْكِتاب و قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَد را قرائت كند، براى او برابر با [يا: به منزله‏ى‏] آزاد كردن ده بَرده خواهد بود.
6 - منقول است كه امام صادق (عليه السلام) فرمود رسول خدا (صلى الله على و آله و سلم) فرمودند: نماز نافله بخوانيد، اگر چه دو ركعت مختصر باشد، زيرا آن دو انسان را در دار كرامت الهى وارد مى‏كنند. عرض شد: اى رسول خدا، مقصود از اين دو ركعت مختصر چيست؟ فرمود: دو ركعتى كه در آن تنها حمد را قرائت مى‏كنى. عرض شد: اى رسول خدا، كى بخوانم؟ فرمود: بين نماز مغرب و عشا.
ما به خاطر ترس از تنگى وقت و عدم درك اوّل وقت نماز عشا تنها به برخى از نمازها و دعاهاى بين نماز مغرب و عشا كه روايت شده، بسنده نموديم، البتّه آنچه ذكر كرديم براى كسى كه آنها را با ادب و اخلاصِ در عبادات انجام دهد، كفايت مى‏كند.

آخرين تعقيب نماز مغرب

از امور مهمّ ختم كردن آخر تعقيب نماز مغرب است به دعايى كه ذكر آن در آخر دعاهاى نماز ظهر گذشت، يعنى همان دعاى ابن خانبه كه براى جبران و اصلاح غفلتها و جنايتها و گناهان قلبى است كه در نماز از انسان صادر مى‏شود.

فصل بيست و ششم: آداب و اسرار و تعقيباتِ مخصوص نماز عشا

بهترين وقت نماز عشا

با فضيلت‏ترين و بهترين وقت نماز واجب عشاء درست بعد از برطرف شدن سرخى شامگاه از اُفق مغرب مى‏باشد، پس اگر تا اوّل زوال آن به نمازهاى نافله يا تعقيب نماز مغرب مشغول بودى عدّه‏اى از اهل عمل از نيكان [يا: اهل عمل به احاديث مأثوره‏] به رواياتى كه راويان مورد اعتماد درباره‏ى دعاها و نمازهايى كه بين نماز مغرب و عشا نقل كرده‏اند اعتماد دارند [و اعتنايى به گذشتن اوّل وقت فضيلت نماز عشا نمى‏كنند]، زيرا به خاطر وجود روايات روشن كه امر به انجام آن نمازها و دعاها مى‏كنند، ناگزير وقت انجام آنها [و تأخير نماز عشا ]نيز بايد مورد اجازه باشد.

كيفيّت انجام نماز عشاء

هنگامى كه بنده از فراغت از تمام اعمالى كه خداوند - جلّ جلاله - او را موفّق نمود، بر اساس راهنمايى خداوند، بايد براى گفتن اذان نماز عشا بپا خيزد، و به كيفيّتى كه گذشت اذان گفته، و اعمالى را كه بعد از اذان نقل نموديم انجام دهد، سپس در گفتن اقامه نيز بر اساس آنچه كه شرح داديم عمل نموده، و بعد نماز واجب عشا را - با گفتن تكبيرهاى هفتگانه و دعاهاى بين آنها و توجّه آغاز مى‏نمايد به اين نيّت كه: نماز واجب عشا را به گونه واجب، و براى اينكه بدين وسيله خداوند - جلّ جلاله - را از آن جهت كه زيبنده‏ى پرستش است عبادت نمايم، بجا مى‏آورم. و با گفتن تكبيرة الاحرام داخل نماز مى‏شود، و چهار ركعت نماز به صورت نماز ظهر با رعايت امور مهمّى كه در آنجا ياد آور شديم بجا آورد، البتّه در اينجا حمد و سوره‏ى دو ركعت نخست را بلند و به صورت جهرى قرائت مى‏نمايد، و سوره‏ى حمد دو ركعت آخر³⁰¹ را آهسته و به صورت اخفاتى قرائت مى‏نمايد، و تشهّد و سلام نماز و تسبيح حضرت زهرا(عليهاالسلام) را به همان صورت كه پيش از اين گفتيم، بجا مى‏آورد، و تعقيبات نمازهاى واجب عمل مى‏كند، كه ما تعقيبات پسنديده‏اى را در تعقيب نماز ظهر ذكر نموده و روايت كرديم.

تعقيبات مختص به نماز عشا

دعاى اميرالمؤمنين (عليه السلام) در تعقيب نماز عشا
1 - از تعقيبات مهمّ بعد از نماز عشا، دعاى مختصّ به اين نماز فريضه از دعاهاى مولايمان علىّ بن ابى طالب (عليه السلام) در تعقيب نمازهاى پنجگانه‏ى واجب است، به اين صورت:
أَللّهُمَّ، صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ، وَ احْرَسْنى بِعَيْنِكَ الَّتى لاتَنامُ، وَ اكْنُفْنى بِرُكْنِكَ الَّذى لايُرامُ، وَ اغْفِرْلى بِقُدْرَتِكَ عَلَىَّ، يا ذَاالْجَلالِ وَالاِْكْرامِ، أَللّهُمَّ، إِنّى أَعُوذُ بِكَ مِنْ طَوارِقِ اللَّيْلِ وَ النَّهارِ وَ مِنْ جَوْرِ كُلِّ جآئِرٍ، وَ حَسَدِ كُلِّ حاسِدٍ، وَ بَغْىِ كُلِّ باغٍ، أَللّهُمَّ، احْفَظْنى فى نَفْسى وَ أَهْلى وَ مالى وَ جَميعِ ما خَوَّلْتَنى مِنْ نِعَمِكَ، أَللّهُمَّ، تَوَلَّنى فيما عِنْدَكَ مِمّا غِبْتُ [يا: رَغِبْتُ‏] عَنْهُ، وَ لاتَكِلْنى إِلى نَفْسى فيما حَضَرْتُهُ، يا مَنْ لاتَضُرُّهُ الذُّنُوبُ، وَلا تَنْقُصُهُ الْمَغْفِرَةُ، إِغْفِرْلى مالا يَضُرُّكَ، وَ أَعْطِنى مالا يَنْقُصُكَ، إِنَّكَ أَنْتَ الْوَهّابُ، أَللّهُمَّ، إِنّى أَسْأَلُكَ فَرَجاً قَريباً، وَ صَبْراً جَميلاً، وَ رِزْقاً واسِعاً، وَ الْعَفْوَ وَالْعافِيَةَ فِى الدُّنْيا وَ الْآخِرَةِ. أَللّهُمَّ، صَلِّ عَلى‏مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ. وَاغْفِرْلى وَ لِوالِدَىَّ وَ لِلْمُؤْمِنينَ وَ الْمُؤْمِناتِ، أَلاَْحْيآءِ مِنْهُمُ وَ الاَْمْواتِ.
أَللّهُمَّ، اجْعَلْنى مِمَّنْ يُكْثِرُ ذِكْرِكُ، وَ يُتابِعُ شُكْرَكَ، وَيُلْزِمُ عِبادَتَكَ، وَ يُؤَدّى أَمانَتَكَ، أَللّهُمَّ، طَهِّرْ لِسانى مِن الْكِذْبِ، وَ قَلْبى مِنَ النِّفاقِ، وَ عَمَلى مَنِ الرِّيآءِ، وَ بَصَرى مِنَ الْخِيانَةِ، إِنَّكَ تَعْلَمُ خآئِنَةَ الاَْعْيُنِ وَ ما تُخْفِى الصُّدُورُ، أَللّهُمَّ، رَبَّ السَّماواتِ السَبْعِ وَ ما أَظَلَّتْ، وَ رَبَّ الاَْرَضينَ السَّبْعِ وَ ما أَقَلَّتْ، وَ رَبَّ الرِّياحِ وَ ما ذَرَتْ، وَ رَبَّ كُلِّ شَىْ‏ءٍ، وَ إِل هَ كُلِّ شَىْ‏ءٍ، وَ أَوَّلَ كُلِّ شَىْ‏ءٍ وَ آخِرَ كُلِّ شَىْ‏ءٍ، وَ رَبَّ جَبْرَئيلَ وَ ميكائيلَ وَ إِسْرافيلَ وَ إِلهَ إِبْراهيمَ وَ إِسْماعيلَ وَ إِسْحاقَ وَ يَعْقُوبَ، أَسْأَلُكَ أَنْ تُصَلِّىَ عَلى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ، وَ أَنْ تَتَولاّنى بِرَحْمَتِكَ، وَ تُشْمِلَنى بِعافِيَتِكَ، وَ تُسْعِدَنى بِمَغْفِرَتِكَ، وَلا تُسَلِّطَ عَلَىَّ أَحَداً مِنْ خَلْقِكَ.
أَللّهُمَّ، إِلَيْكَ فَقَرِّبْنى، وَ عَلى حُسْنِ الْخُلْقِ فَقَوِّمْنى، وَ مِنْ شَرِّ شَياطينِ الْجِنِّ وَ الاِْنْسِ فَسَلِّمْنى، وَ فى آناءِ اللَّيْلِ وَ [أَطْرافِ‏] النَّهارِ فَاحْرُسْنى، وَ فى أَهلى وَ مالى وَ وُلْدى وَ إِخْوانى وَ جَميعِ ما أَنْعَمْتَ بِهِ عَلَىَّ فَاحْفَظْنى، وَ اغْفِرْلى وَ لِوالِدَىَّ وَ لِسائِرِ الْمُؤْمِنينَ وَ الْمُؤْمِناتِ، يا رَبَّ [يا: وَلِىَ‏] الْباقِياتِ الصّالِحاتِ، إِنَّكَ عَلى كُلِّ شَىْ‏ءٍ قَديرٌ، يا نِعْمَ الْمَوْلى وَ نِعْمَ النَّصيرُ، بِرَحْمَتِكَ يا أَرْحَمَ الرّاحِمينَ، [يا: رَحيمُ، ]أَلْحَمْدُللَّهِ‏ِ رَبِّ الْعالَمينَ، وَ صَلَواتُهُ عَلى سَيِّدِنا مُحَمَّدٍ النَّبِىِّ وَ آلِهِ وَ عِتْرَتِهِ الطّاهِرينَ.
- خداوندا، بر محمّد و آل محمّد درود فرست، و به وسيله‏ى چشم [و ذاتت‏] كه هرگز به خواب نمى‏رود، از من پاسدارى نما، و به حمايتت كه هرگز كسى نمى‏تواند قصد آن را بكند، مورد حمايت خويش قرار ده، و به قدرتت بر من از من درگذر. اى صاحب بزرگى و بزرگوارى، خداوندا، از پيشامدهاى بزرگ شب و روز و از جور و ستم هر ستمگر، و رشك و حسادت هر رشك برنده، و تجاوز هر تجاوزگر به تو پناه مى‏برم. خدايا، مرا درباره‏ى خود و خانواده و مال و تمام آنچه از نعمتهايت بر من ارزانى داشته‏اى محافظت بفرما، خدايا، پيرامون آنچه كه در نزد توست و من اطّلاعى از آن [يا: گرايشى به آن‏] ندارم خود سرپرست و متولّى من باش، و در آنچه از آن اطّلاع دارم مرا به خودم وامگذار، اى خدايى كه گناهان آسيبى به تو نمى‏رساند، و آمرزش از تو نمى‏كاهد، آنچه را كه ضررى به تو ندارد بيآمرز، و آنچه را كه از تو چيزى نمى‏كاهد به من عطا فرما. براستى كه تويى بسيار بخشنده هستى. خداوندا، گشايش زودرس و شكيبايى زيبا و روزى فراوان و عفو و گذشت و عافيت در دنيا و آخرت را از تو مسألت دارم. خدايا، بر محمّد و آل محمّد درود فرست و من و پدر و مادر و مردان و زنان مؤمن، زندگان و مردگانش را بيآمرز.
خدايا، مرا از كسانى قرار ده كه بسيار به ياد تو بوده و پيوسته شكر گزاز، و همواره ملازم عبادتت بوده، و امانت تو را ادا مى‏نمايد، خداوندا، زبانم را از دروغ، و دلم از نفاق و دو رويى، و عملم را از رياء، و ديده‏ام را از خيانت پاكيزه گردان، زيرا تو به خيانت چشمها و آنچه كه دلها آن را مخفى مى‏دارند آگاهى، خداوندا، اى پروردگار آسمانهاى هفتگانه و آنچه آنها بر آن سايه افكنده، و پروردگار زمينهاى هفتگانه و تمام آنچه كه آنها آن را حمل مى‏كنند، و پروردگار بادها و آنچه كه آنها آن را پراكنده مى‏كنند، و پروردگار و معبود همه‏ى اشياء و اوّل و آخر هر چيز، و پروردگار جبرئيل و ميكائيل و اسرافيل، و معبود حضرت ابراهيم و اسماعيل و اسحاق و يعقوب (عليهم‏السلام)، از تو مى‏خواهم كه بر محمّد و آل محمّد درود فرستى، و به رحمت خويش مرا سرپرستى نموده، و عافيتت را شامل حالم گردانيده، و به آمرزشت نيكبخت گردانيده، و هيچ كس از مخلوقاتت را بر من چيره نگردانى.
خداوندا، پس مرا مقرّب درگاه خود، و بر اخلاق نيك استوارم گردان، و از شرّ و گزند شيطانهاى جنّى و انسى سلامت بدار، و در اوقات و لحظات شب و [اوّل و آخر و لحظات‏] روز پاسم بدار، و مرا درباره‏ى خود و خانواده و مال و دارايى و فرزندان و برادران و همه آنچه بر من ارزانى داشتى محافظت بفرما، و من و پدر و مادر و همه‏ى مردان و زنان مؤمن را بيامرز، اى سرپرستى كننده‏ى [يا: اى پروردگارِ ]اعمال پايدار صالح، براستى كه تو برهر چيز توانايى، اى بهترين سرپرست و بهترين يارى گر، به رحمتت اى مهربانترين مهربانها [اى مهربان‏] سپاس خداوندى را كه پروردگار عالميان است، و درودهاى او بر سرورمان حضرت محمّد و پيامبر اكرم، و آل و عترت پاك او باد.
دعاى حضرت زهرا(عليهاالسلام) در تعقيب نمازعشا
2 - نيز از تعقيبات مهمّ بعد از نماز عشا، دعاى مخصوص به اين فريضه از ادعيه‏ى مولايمان فاطمه(عليهم‏السلام) در تعقيب نمازهاى پنجگانه واجب مى‏باشد، به اين صورت:
سُبْحانَ مَنْ تَواضَعَ كُلُّ شَىْ‏ءٍ لِعَظَمَتِهِ، سُبْحانَ مَنْ ذَلَّ كُلُّ شَىْ‏ءٍ لِعِزَّتِهِ، سُبْحانَ مَنْ خَضَعَ كُلُّ شَىْ‏ءٍ لاَِمْرِهِ وَ مُلْكِهِ، سُبْحانَ مَنِ انْقادَتْ لَهُ الْأُمُورُ بِأَزِمَّتِها، أَلْحَمْدُ للَّهِ‏ِ الَّذى لايَنْسى مَنْ ذَكَرَهُ، أَلْحَمْدُ للَّهِ‏ِ الَّذى لايُخَيِّبُ مَنْ دعاهُ، أَلْحَمْدُللَّهِ‏ِ الَّذى مَنْ تَوَكَّلَ عَلَيْهِ كَفاهُ، أَلْحَمْدُللَّهِ‏ِ سامِكِ السَّمآءِ، وَ ساطِحِ الاَْرْضِ، وَ حاصِرِ الْبِحارِ، وَ ناضِدِ الْجِبالِ، وَ بارِىِ‏الْحَيْوانِ، وَ خَالِقِ الشَّجَرِ، وَ فَاتِحِ يَنابيعِ الاَْرْضِ، وَ مُدَبِّرِ الْأُمُورِ، وَ مُسَيِّر السَّحابِ، وَ مُجْرِى الرّيحِ وَ الْمآءِ وَ النّارِ مِنْ أَغْوارِ الاَْرْضِ مُتصاعِداتٍ فِى الْهَوآءِ، وَ مُهْبِطِ الْحَرِّ وَ الْبَرْدِ، أَلَّذى بِنِعْمَتِهِ تَتِمُّ الصّالِحاتُ، وَ بِشُكْرِهِ نَسْتَوْجِبُ [يا: تُسْتَوْجَبُ‏] الزِّياداتِ، وَ بِأَمْرِهِ قامَتِ السّماواتُ، وَ بِعِزَّتِهِ اسْتَقَرَّتِ الرّاسِياتُ، وَ سَبَّحْتِ الْوُحوُشُ فِى الْفَلَواتِ، وَالطَّيْرُ فِى الْوُكَناتِ،
أَلْحَمْدُللَّهِ‏ِ رَفيعِ الدَّرَجاتِ، مُنَزِّلِ الْآياتِ، واسِعِ الْبَرَكاتَ، ساتِرِ الْعَوْراتِ، قابِلِ الْحَسَناتِ، مُقيلِ الْعَثَراتِ، مُنَفِّسِ الْكُرُباتِ، مُنَزِّلِ الْبَرَكاتِ، مُجيبِ الدَّعَواتِ، [وَ قاضِى الْحاجاتِ‏]، مُحْيِى الاَْمْواتِ، إِلهِ مَنْ فِى الاَْرْضِ وَ السَّماواتِ. أَلْحَمْدُللَّهِ‏ِ عَلى كُلِّ حَمْدٍ وَ ذِكْرٍ وَ شُكْرٍ وَ صَبْرٍ وَ صَلاةٍ وَ زَكاةٍ وَقِيامٍ وَ عِبادَةٍ وَ سَعادَةٍ وَ بَرَكَةٍ وَ زِيادَةٍ وَ رَحْمَةٍ وَ نِعْمَةٍ وَ كَرامَةٍ وَ فَريضَةٍ وَ سَرّآءَ وَ ضَرّآءَ، وَ شِدَّةٍ وَرَخآءٍ، وَ مُصيبَةٍ وَ بَلآءٍ، وَ عُسْرٍ وَ يُسْرٍ، وَ غِنآءٍ وَ فَقْرٍ، وَ عَلى كُلِّ حَالٍ، وَ فى كُلِّ أَوانٍ وَ زَمانٍ، وَ كُلِّ مَثْوىً وَ مُنْقَلُبٍ وَ مَقامٍ.
أَللّهُمَّ، إِنّى عآئِذٌ بِكَ فَأَعِذْنى، وَ مُسْتَجيرٌ بِكَ فَأَجِرْنى، وَ مُسْتَعينٌ بِكَ فَأَعِنّى، وَ مُسْتَغيثٌ بِكَ فَأَغِثْنى، وَداعيكَ فَأَجِبْنى، وَ مُسْتَغْفِرُكَ فَاغْفِرلى، وَ مُسْتَنْصِرُكَ فَانْصُرْنى، وَ مُسَتَهْديكَ فَاهْدِنى، وَ مُسْتَكْفيكَ فَاكْفِنى، وَ مُلْتَجٍ إِلَيْكَ فَآوِنى، وَ مُتَمَسِّكٌ بِحَبْلِكَ فَاعْصِمْنى، وَ مُتَوَكِّلٌ عَلَيْكَ فَاكْفِنى، وَ اجْعَلْنى فى عِبادِكَ [يا: عِياذِكَ ]وَ جِوارِكَ وَ حِرْزِك [يا: حَوْزِكَ‏] وَ كَهْفِكَ [يا: كَنَفِكَ‏] وَ حِياطَتِكَ‏³⁰² وَ حَراسَتِكَ وَ كلآئَتِكَ وَ حُرْمَتِكَ [يا: حَرَمِكَ‏] وَ أَمْنِكَ وَ تَحْتَ ظِلِّكَ وَ تَحْتَ جَناحِكَ، وَاجْعَلْ عَلَىَّ [جُنَّةً ]واقِيَةً مِنْكَ، وَاجْعَلْ حِفْظَكَ وَ حِياطَتَكَ وَ حَراسَتَكَ وَ كَلآئَتَكَ مِنْ وَرآئى وَ أَمامى وَ عَنْ يَمينى وَ عَنْ شِمالى وَ مِنْ فَوْقى وَ مِنْ تَحْتى وَ حَوالَىَّ، حَتّى لايَصِلَ أَحَدٌ مِنَ الُْمخْلُوقينَ إِلى مَكْروهى وَ أَذاىَ، لا إِلهَ إِلاّأَنْتَ الْمَنّانُ، بَديعُ السَّماواتِ وَالاَْرْضِ، ذُوالْجَلالِ وَالاِْكْرامِ، أَللّهُمَّ، اكْفِنى حَسَد الْحاسِدينَ وَ بَغْىَ الْباغينَ وَ كَيْدَ الْكآئِدينَ وَ مَكْرَ الْماكِرينَ وَ حيلَةَ الُْمحْتالينَ وَ غَيْلَةَ الْمُغْتالينَ وَ غَيْبَةَ الْمُغْتابينَ وَ ظُلْمَ الظّالِمينَ وَ جَوْرَ الْجآئِريَن وَاعْتِدآءَ الْمُعْتَدينَ وَ سَخَطَ الْمُسْخِطينَ [يا: الْمُتَسَخِّطينَ‏] وَ تَسَخُّبَ الْمُتَسَخِّبينَ [يا: وَ سُحْتَ الْمُسْحِتينَ‏]³⁰³، وَصَوْلَةَ الصّآئِلينَ وَ اقْتِسار الْمُقْتَسرينَ وَ غَشْمَ الْغاشِمينَ وَ خَبْطَ الْخابِطينَ وَ سِعايَةَ السّاعينَ وَ نَمامَةَ الَّنمّامينَ، وَ سِحْرَ السَّحَرَةِ وَ الْمَرَدةِ وَ الشَّياطينِ، وَ جَوْرَ السَّلاطينِ وَ مَكْرُوهَ الْعالَمينَ.
أَللّهُمَّ، إِنّى أَسْأَلُكَ بِاسْمِكَ الَْمخْزُونِ الطَّيِّبِ الطّاهِرِ الَّذى قامَتْ بِهِ السَّماواتُ وَالاَْرْضُ، وَ أَشْرَقَتْ لَهُ الظُّلَمُ، وَ سَبَّحَتْ لَهُ الْمَلآئِكَةُ، وَ وَجِلَتْ مِنْهُ الْقُلُوبِ، وَ خَضَعَتْ لَهُ الرِّقابُ، وَ أَحْيَيْتَ بِهِ الْمَوْتى، أَنْ تَغْفِرَلى كُلَّ ذَنْبٍ أَذْنَبْتُهُ فى ظُلَمِ اللَّيْلِ وَضَوْءِ النَّهارِ، عَمْداً أَوْ خَطَأً، سِرّاً أَوْ عَلانِيَةً، وَ أَنْ تَهَبَ لى يَقيناً وَهَدْياً وَ نُوراً وَ عِلْماً وَ فَهْماً، حَتّى أُقيمَ كِتابَكَ، وَ اُحِلَّ حَلالَكَ، وَ أُحَرِّمَ حَرامَكَ، وَ أُؤَدِّىَ فَرائِضَكَ، وَ أُقيمَ سُنَّةَ نَبِيِّكَ مُحَمَّدٍ (صلى الله على و آله و سلم).
أَللّهُمَّ، أَلْحِقْنى بِصالِحِ مِنْ مَضى، وَاجْعَلْنى مِنْ صالِحِ مَنْ بَقِىَ، وَ اخْتِمْ لى عَمَلى بِأَحْسَنِهِ، إِنَّكَ غَفُورٌ رَحيمٌ، أَللّهُمَّ، إِذا فَنِىَ عُمْرى، وَ تَصَرَّمَتْ أَيّامُ حَياتى، وَ كانَ لا بُدّلى مِنْ لِقآئِكَ، فَأَسْأَلُكَ يا لَطيفُ، أَنْ تُوجِبَ لى مِنَ الْجَنَّةِ مَنْزِلاً يَغْبِطُنى بِهِ الاَْوَّلُونَ وَالْآخِروُن. أَللّهُمَّ، اقْبَلْ مِدْحَتى وَ الْتِهافى، وَ ارْحَمْ ضَراعَتى وَ هَتافى، وَ إِقْرارى عَلى نَفْسى، وَ اعْتِرافى، فَقَدْ أَسْمَعْتُكَ صَوْتى فِى الدّاعينَ، وَ خُشُوعى فِى الضّارِعينَ، وَ مِدْحَتى فِى الْقآئِلينَ، وَ تَسْبيحى فِى الْمادِحينَ، وَ أَنْتَ مُجيبُ الْمُضْطَرّينَ، وَ مُغيثُ الْمُسْتَغيثينَ، وَ غِياثُ الْمَلْهُوفينَ، وَ حِرْزُ الْهارِبينَ، وَ صَريخُ الْمُؤْمِنينَ، وَ مُقيلُ الْمُذْنِبينَ، وَ صَلَّى اللَّهُ عَلَى الْبَشيرِ النَّذيرِ، وَ السِّراجِ الْمُنيرِ، وَ عَلى جَميعِ الْمَلآئِكَةِ وَ النَّبِيِّينَ.
أَللّهُمَّ، داحِىَ الْمَدْحُوّاتِ، وَ بارِئَ الْمَسْمُوكاتِ، وَ جَبّالَ الْقُلُوبِ عَلى فِطْرَتِها شَقِيِّها وَ سَعيدِها، إِجْعَلْ شَرآئِفَ صَلَواتِكَ وَ نَوامِىَ بَرَكاتِكَ وَ رَأْفَةَ [يا: رَوافِهَ‏] تَحيّاتِكَ، عَلى مُحَمَّدٍ عَبْدِكَ وَ رَسُولِكَ وَ أَمينِكَ عَلى وَحْيِكَ، الْقآئِمِ بِحُجَّتِكَ، وَالذّآبِّ عَنْ حَرَمِكَ، وَ الصّادِعِ بِأَمْرِكَ، وَ الْمُشَيِّدِ [يا: أَلْمُسْنِدِ] بِآياتِكَ، وَ الْمُوْفى لِنَذْرِكَ، أَللّهُمَّ، فَأَعْطِهِ بِكُلِّ فَضيلَةٍ مِنْ فَضآئِلِهِ، وَ نَقيبَةٍ [يا: مَنْقَبَةٍ] مِنْ مَناقِبِهِ، وَ حالٍ مِنْ أَحْوالِهِ، وَ مَنْزِلَةٍ مِنْ مَنازِلِهِ، رَأَيْتَ مُحَمَّدٍاً لَكَ فيها ناصِراً، وَ عَلى [كُلِ‏] مَكْرُوهِ بِلآئِكَ صابِراً، وَلِمَنْ عاداكَ مُعادِياً، وَلِمَنْ والاكَ مُوالِياً، وَ عَمّا كَرِهْتَ نآئِياً، وَ إِلى ما أَحْبَبْتَ داعِياً، فَضآئِلَ مِنْ جَزآئِكَ، وَ خَصآئِصَ مِنْ عَطائِكَ وَحْبآئِكَ تُسْنى بِها أَمْرَهُ، وَ تُعْلى بِها دَرَجَتَهُ مَعَ الْقُوّامِ بِقِسْطِكَ، وَالذّآبّينَ عَنْ حَرَمِكَ، حَتّى لايَبْقى سَنآءٌ وَلا بَهآءٌ وَ لا رَحْمَةٌ وَلا كَرامَةٌ إِلاّ خَصَصْتَ مُحَمَّداً بِذلِكَ، وَ آتَيْتَهُ مِنْهُ الذُّرى، وَ بَلَّغْتَهُ الْمَقاماتِ الْعُلى، آمينَ، رَبَّ الْعالَمينَ.
أَللّهُمَّ، إِنّى أَسْتَوْدِعُكَ دينى وَ نَفْسى وَ جَميعَ نِعْمَتِكَ عَلَىَّ، وَاجْعَلْنى فى كَنَفِكَ وَ حِفْظِكَ وَ عِزِّكَ وَ مَنْعِكَ، عَزَّ جارُكَ، وَ جَلَّ ثَنآؤُكَ، وَ تَقَدَّسَتْ أَسْماؤُكَ، وَلا إِلهَ غَيْرُكَ، حَسْبى أَنْتَ فِى السَّرّآءِ وَ الضَّرّآءِ، وَ الشِّدَّةِ وَ الرَّخآءِ، وَ نِعْمَ الْوَكيلُ، رَبَّنا، عَلَيْكَ تَوَكَّلْنا، وَ إِلَيْكَ أَنَبْنا، وَ إِلَيْكَ الْمَصيرُ، رَبَّنا، لا تَجْعَلْنا فِتْنَةً لِلَّذينَ كَفَرُوا، وَاغْفِرْلَنا رَبَّنا، إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزيزُ الْحَكيمُ، رَبَّنَا اصْرِفْ عَنّا عَذابَ جَهَنَّمَ، إِنَّ عَذابَها كانَ غَراماً، إِنَّها سآءَتْ مُسْتَقَرّاً وَ مُقاماً، رَبَّنا، افْتَحْ بَيْنَنا وَ بَيْنَ قَوْمِنا بِالْحَقِّ، وَ أَنْتَ خَيْرُ الْفاتِحينَ، رَبَّنا، إِنَّنا آمَنّا، فَاغْفِرْلَنا ذُنُوبَنا، وَ كَفِّرْ عَنّا سَيِّئآتِنا، وَ تَوَفَّنا مَعَ الاَْبْرارِ، رَبَّنا، وَ آتِنا ما وَعَدْتَنا عَلى رُسُلِكَ، وَ لاتُخْزِنا يَوْمَ الْقِيامَةِ، إِنَّكَ لاتُخْلِفُ الْميعادَ، رَبَّنا، لا تُؤاخِذْنا إِنْ نَسينا أَوْ أَخْطَأْنا، رَبَّنا، وَلا تَحْمِلْ عَلَيْنا [إِصْراً، كَما حَمَلْتَهُ عَلى الَّذينَ مِنْ قَبْلِنا، وَلا تُحَمِّلْنا] مالا طاقَةَ لَنا بِهِ، وَاعْفُ عَنّا، وَاغْفِرْلَنا، وَارْحَمْنا، أَنْتَ مَوْلانا، فَانْصُرْنا عَلى الْقَوْمِ الْكافِرينَ، رَبَّنا، آتِنا فِى الدُّنْيا حَسَنَةً، وَ فِى الْآخِرَةِ حَسَنَةً، وَ قِنا بِرَحْمَتِكَ عَذابَ النّارِ، وَ صَلَّى اللَّهُ عَلى سَيِّدِنا مُحَمَّدٍ النَّبِىِّ وَ آلِهِ الطّاهِرينَ وَ سَلَّمَ تَسْليماً.
- پاك و منزّه است خداوندى كه هر چيز در برابر عظمت او فروتن هستند، پاك و منزّه است خداوندى كه همه اشياء در برابر سرافرازى او خاكسارند، پاك و منزّه است خداوندى كه همه چيز براى امر و فرمانروايى او خضوع دارند، پاك و منزّه است خداوندى كه تمام امور با گذاشتن زمام و مهار و تمام اختيار خويش در دست او، تسليم او هستند، ستايش خداوندى را كه هركس را كه به ياد او باشد فراموش نمى‏كند، سپاس خدايى را كه هركس او را بخواند محروم نمى‏گرداند، سپاس خدايى كه هركس بر او توكّل نمايد كفايت مى‏فرمايد، سپاس خداوندى را كه نگاهدارنده‏ى آسمان و گستراننده‏ى زمين و بازدارنده و فراگيرنده‏ى درياها و چيننده‏ى كوهها و پديد آورنده‏ى حيوانات و آفريننده‏ى درختان و گشاينده‏ى چشمه‏هاى زمين و تدبير كننده‏ى امور و راننده‏ى ابرها و روان كننده‏ى باد و آب و آتش از قعر و ژرفاى زمين به صورت متصاعد در هوا، و فرود آورنده‏ى گرما و سرماست، خداوندى كه به نعمت او اعمال شايسته، كامل گشته، و به شكر او مستحقّ افزونيها مى‏گرديم [يا: انسان مستحقّ آن مى‏گردد]، و به امر او آسمانها برپا، و به سربلندى او [كوههاى ]استوار استقرار داشته، و حيوانات وحشى در بيابانها، و پرندگان در لانه‏هايشان [در كوهها و ديوارها] تسبيح او را مى‏گويند.
ستايش خدايى را كه بالا برنده‏ى درجات، نازل كننده‏ى نشانه‏هاى روشن، گسترش دهنده‏ى بركات، پوشانند عيبها، قبول كننده كارهاى نيك، درگذرنده‏ى لغزشها، برطرف كننده‏ى ناراحتيهاى سخت و گلوگير، فرو فرستنده‏ى بركات، اجابت كننده‏ى دعاها، [و برآورنده‏ى حوايج‏]، زنده كننده‏ى مردگان مى‏باشد، و معبود تمام كسانى است كه در زمين و آسمانها هستند. سپاس براى خداوند به خاطر هر حمد و ذكر و شكر و شكيبايى و نماز و زكات و قيام [شب زنده‏دارى‏] و عبادت و سعادتمندى و بركت و افزونى و رحمت و نعمت و كرامت و هر امر واجب و در حال خوشحالى و رنجورى، و سختى و فراخى، و مصيبت و بلا، و مشكل و راحتى، و بى‏نيازى و نيازمندى و بر هر حال و در هر لحظه و زمان و در هر حال اقامت و رفتن و ايستادن.

290) اين لفظ در برخى از نسخه‏هاى طارِقٌ آمده است كه ظاهراً درست نيست، زيرا استثناءو منصوب است. 291) ظاهراً مقصود از چهار سجده‏اى كه ذكر مى‏شود، همان دو سجده شكر است، منتهى به اين ترتيب: 1 - سجده كردن بر پيشانى، 2 - سجده با سمت راست صورت را، 3 - سجده با سمت چپ صورت، 4 - و در آخر با سجده كردن با پيشانى. 292) انبياء (21): 87 و 88. 293) انعام (6): 59. 294) به جاى اين كلمه، حاجت خود را ذكر مى‏كنى. 295) كنايه از اينكه: در مقام و منزلت به من مُلْحق مى‏شود. 296) مزمّل (73): 6. 297) ظاهراً منظور آيه‏ى شريفه 54 سوره‏ى اعراف مى‏باشد. 298) ظاهراً مقصود آيه‏ى 163 و 164 سوره‏ى بقره است. 299) مقصود آيات 254 و 255 و 256 و 257 سوره‏ى بقره مى‏باشد. 300) يعنى از اوّل تا آخر سوره‏ى بقره. آيه‏ى 283. 301) يعنى اگر خواست به جاى تسبيحات اربعه، سوره‏ى حمد بخواند. 302) در برخى از نسخه‏هاى به جاى اين كلمه حِباطَتِكَ آمده است كه ظاهراً درست نيست. 303) در برخى از نسخه‏ها نيز تَسَحُّبَ الْمُتَسَحِّبِينَ آمده است كه ظاهراً درست نيست.