توجّهات و حالات و اعمال مؤلّف‏³²³ در هنگام خوابيدن‏

اينك مى‏گويم: اگر خواستى، مانند برخى از بندگان خدا كه مى‏شناسم باش، كه با اجازه خداوند و رعايت ادب با او مى‏خوابد، و با توجّه به خدا روبه سوى قبله قرار مى‏گيرد، و مانند زنان فرزند مرده كه دست بر گونه مى‏گذارند، دستش را زير سرش مى‏گذارد، به خاطر اينكه بسيارى از امورى را كه كه او را به خدا نزديك مى‏كند، از دست داده و در عزاى آنها نشسته است. و نيّتش از اين خوابيدن آن است كه بدين وسيله در حال بيدارى بر طاعت و عبادت خداوند جلّ جلاله و بر بندگى و خاكسارى براى خدا كه در حال بيدارى از او خواسته شده، نيرو برگيرد، و گويى كه كوهِ گناهان قلبى‏اش بر بالاى سر او برده شده تا از دستِ خشم خدا بر سر او بيافتد، چنانكه براى بنى اسرائيل رُخ داد، آنجا كه خداوند - جلّ جلاله - مى‏فرمايد:
وَ إِذْ نَتَقْنَا الْجَبَلَ فَوْقَهُمْ، كَأَنَّهُ ظُلَّةٌ.³²⁴
- و [به ياد آر] آن هنگام را كه كوه را بركَنده و مانند ابر هولناكى بر بالاى سرشان نگاه داشتيم. و چنانكه بنى اسرائيل از بيم فرو افتادن كوه بر زندگانى فانى و ناپايدارشان خاكسارى نموده و تسليم شدند، صاحب كوهِ گناهان نيز بيم آن را دارد كه كوهِ گناهان بر سرش فرو بيافتد و تمام زندگانى و سعادتمندى حيات فانى و باقى‏اش را نابود سازد.
و آن بنده هنگامى كه دست راست خويش را بر زير سرش گذاشت اعمال زير را به ترتيب انجام مى‏دهد:
1 - قرائت سوره‏ى حمد سه مرتبه.
2 - قرائت سوره‏ى قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَد يازده بار.
3 - قرائت سوره‏ى إِنّا أَنْزَلْناهُ فى لَيْلَةِ الْقَدْرِ يازده مرتبه‏]
4 - قرائت سوره‏ى ألْهيكُمُ التَّكاثُر يك بار.
5 - قرائت سوره‏ى قُلْ يا أَيُّهَا الْكافِروُن سه بار.
6 - قرائت سوره‏ى قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقْ سه بار.
7 - قرائت سوره‏ى قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النّاسِ سه بار.
8 - خواندن آية الكرسى يك مرتبه.
9 - خواندن آيه‏ى شَهِدَاللَّهُ أَنَّهُ لا إِلهَ إِلاّ هُو تا آخر.³²⁵
10 - قرائت آيه‏ى لَوْ أَنْزَلْنا [هذَا الْقُرآنَ‏]... تا آخر سوره‏ى حشر.
11 - قرائت آيه‏ى إِنَّ اللَّهِ يُمْسِكُ السَّمواتِ وَالاْرْضَ أَنْ تَزُولا ، وَ لَئِنْ زالتا إِنْ أَمْسَكَهُما مِنْ أَحَدٍ مِنْ بَعْدِهِ، إِنَّهُ كانَ حَليماً غَفُوراً³²⁶
12 - قرائت آيات سَخَره.³²⁷
13 - قرائت آيه‏ى آمَنَ الرَّسُولُ تا آخر سوره‏ى بقره.
14 - قرائت اواخر سوره‏ى كهف يعنى آيه: قُلْ إِنَّما أَنَا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ [يُوحى إِلَىّ‏] تا آخرسوره.
15 - سپس مى‏گويد:
أَللّهُمَّ، لاتُؤْمِنّى مَكْرَكَ، وَلا تُنْسِنى ذِكْرَكَ، وَ لا تَوَلَّ عَنِّى وَجْهَكَ، وَلا تَهْتِكْ عَنّى سِتْرَكَ، وَلا تُؤاخِذْنى عَلى تَمَرَّدى، وَلا تَجْعَلْنى مِنَ الْغافِلينَ، وَ أَيْقِظْنى مِنْ رَقْدَتى، وَ سَهِّلِ الْقِيامَ فى هذِهِ اللَّيْلَةِ فى أَحَبِّ الاَْوْقاتِ إِلَيْكَ، وَ ارْزُقْنى فيها ذِكْرَكَ وَالصَّلاةَ وَالدُّعاءَ وَ الشُّكْرَ [يا: الشُّكْرَ وَ الدُّعاءَ] حَتّى أَسْأَلَكَ فَتُعْطِيَنى، وَ أَدْعُوَكَ فَتَسْتَجيبَ لى، وَ أَسْتَغْفِرَكَ فَتَغْفِرَ لى، إِنَّكَ أَنْتَ الْغَفُورُ الرَّحيمُ.
- خداوندا، مرا از مكر و فريبت ايمن مگردان، و يادت را از يادم مبر، و روى [و اسماء وصفات‏]ات را از من برمگردان، و پرده [ستاريّتت‏] را درباره‏ى [گناهان‏] من مَدر، و به واسطه سركشى‏ام مگير، و از غافلان قرار مده، و از خواب [غفلتم‏] بيدار فرما، و برخاستن [براى عبادت‏] در اين شب را در محبوبترين اوقات در نزد خود براى من آسان فرما، و در آن يادت و نماز و دعا و سپاسگزارى [يا: سپاسگزارى و دعا] را روزى‏ام گردان،تا اينكه از تو درخواست نمايم و عطايم فرمايى، و بخوانمت تا اجابت نمايى، و طلب آمرزش كنم تا بيآمرزى، براستى كه تويى بسيار آمرزنده‏ى مهربان.
16 - بعد براى ترس از محتلم شدن مى‏گويد:
أَللّهُمَّ، إِنّى أَعُوذُ بِكَ مِنْ الاِْحْتِلامِ، وَ مِنْ [شَرِّ الاَْحْلامِ‏]، وَ أَنَ يِلْعَبَ بِىَ الشَّيْطانُ فِى الْيَقْظَةِ وَالْمَنامِ.
- خداوندا، به تو پناه مى‏برم از محتلم شدن [و ديدن خواب شيطانى‏] و [از رؤياهاى بد]، و اينكه شيطان در بيدارى و خواب با من بازى كند.
17 - سپس براى همين منظور آيه‏ى قُلْ مَنْ يَكْلَؤُكُمْ بِاللَّيْلِ وَالنَّهارِ مِنَ الرَّحْمنِ³²⁸
را تا آخر قرائت مى‏كند.
18 - و بعد آخر سوره‏ى بنى اسرائيل يعنى آيات ذيل را تلاوت مى‏كند:
قُلْ: ادْعُواللَّهَ، أَوِ ادْعُوا الرَّحْمنَ، أَيّاً ما تَدْعُوا فَلَهُ الاَْسْمآءِ الْحُسْنى، وَلاتَجْهَرْ بِصَلاتِكَ، وَ لا تُخافِتْ بِها، وَ ابْتَغِ بَيْنَ ذلِكَ سَبيلاً، وَ قُلِ: الْحَمْدُللَّهِ‏ِ الَّذى لَمْ يَتَّخِذْ صاحِبَةً وَ لا وَلَداً، وَ لَمْ يُكُنْ لَهُ شَريكٌ فِى الْمُلْكِ، وَ لَمْ يَكُنْ لَهُ وَلِىٌّ مِنَ الذُّلِّ، وَ كَبِّرْهُ تَكْبيراً.³²⁹
- بگو: خدا را بخوانيد يا رحمان را بخوانيد، هر كدام را بخوانيد، نامها [و كمالات‏] نيكوتر تنها براى اوست، و نمازت را نه بلند بخوان و نه آهسته، و راهى ميان اين دو را بجوى، و بگو: ستايش خداوندى را كه هيچ كس را به زنى و فرزندى نگرفت، و هيچ شريكى در سلطنت و فرمانروايى ندارد، و هيچ سرپرستى از روى ذلّت و خوارى براى او نيست، و او را به گونه ويژه‏اى بزرگتر بدان.
19 - سپس تسبيح حضرت زهرا(عليهاالسلام) را مى‏گويد، و اين آخرين چيزى است كه وى هنگام خوابيدن مى‏گويد.

فضيلت و آثار و فوائد اعمال وقت خواب‏

در فضيلت هركدام از اينها كه آن بنده‏ى خدا بدان عمل نموده و بر اساس هدايت خداوند - جلّ جلاله - مرتّب نموده روايت نيز وارد شده، و براى هرچه قرائت نموده فوايد و آثار عظيمى است كه با ذكر و به شماردرآوردن آنها كتاب مبسوط مى‏شود. [لذا به ذكر برخى از آن روايات بسنده مى‏كنيم‏]:

فضيلت تسبيح حضرت زهرا(عليهاالسلام)

1 - درباره‏ى عملى كه آن بنده در پايان اعمال در هنگام خوابيدن انجام مى‏دهد، يعنى تسبيح حضرت زهرا، فاطمه - عليها أَفْضَلُ السَّلام - روايت شده كه امام صادق (عليه السلام) فرمود: وقتى به رختخواب مى‏رويد، يك فرشته‏ى بزرگوار و يك شيطان ناپاك و سركش و شرورى باشتاب به سويتان مى‏آيند، فرشته مى‏گويد: روز خويش را با عمل خير ختم كن، و شب خود را با عمل خوب آغاز نما، و شيطان مى‏گويد: روز خود را باگناه ختم كن، و شب خود را با گناه آغاز كن.
و افزود: اگر شخص از فرشته‏ى بزرگوار اطاعت كند و روز خود را با ياد خدا به پايان برد و وقتى واردِ جايى كه مى‏خواهد بخوابد شد، شب خود را با ياد خدا آغاز نمايد و سى و چهار بار تكبيرو سى‏وسه بار تسبيح و سى‏وسه بار حمد بگويد، فرشته، شيطان را از او درو مى‏راند، و شيطان دور مى‏شود، و تا هنگام بيدار شدن از خواب آن فرشته از او نگاهدارى مى‏كند.
و وقتى بيدار شد، شيطان با شتاب به پيش آمده و مشابه سخنى را كه پيش از به خواب رفتن به وى گفت مى‏گويد، و فرشته نيز مانند همان سخنى كه پيش از خوابيدن به وى گفت مى‏گويد، اگر بنده به همان صورتى كه نخست خدا را ياد كرد، خداوند - عزّوجلّ - را ياد كند، فرشته، شيطان را از او دور مى‏راند، و شيطان بدور مى‏رود، و خداوند - عزّوجلّ - در برابر اين عمل، عبادت يك شب را براى او مى‏نويسد.
همچنين در از حضرت علىّ بن محمّد بن علىّ بن موسى الرّضا، امام هادى(عليهم‏السلام) درباره‏ى آنچه كه اهل بيت(عليهم‏السلام) هنگام خوابيدن انجام مى‏دهند. آمده ما اهل بيت در هنگام خوابيدن ده كار را پيوسته انجام مى‏دهيم: طهارت، و گذاشتن دست راست زير سر، و سى‏وسه بار تسبيح خدا، و سى‏وسه بار حمد، و سى‏وچهار بار تكبير گفتن، و رو به سوى قبله مى‏خوانيم، و فاتحة الكتاب، وآية الكرسى، و آيه‏ى شَهِدَ اللّهُ أَنَّهُ لا إِله إِلاّ هُو تا آخرش را قرائت مى‏كنيم. و هر كس اين كارها را انجام دهد، حظّ و بهره‏ى آن شب را برگرفته است.
حديث فوق به همين صورت به دست ما آمده كه راوى ابتدا ده خصلت را ذكر نموده، ولى در تفصيل نُه خصلت را برشمرده است. گويا يا در اجمال و يا تفصيل سهو نموده است. و ظاهراً اشتباه در تفصيل است، زيرا اعمال ائمّه(عليهم‏السلام) در وقت خوابيدن همان گونه كه روايت نموديم، بيشتر از نُه خصلت است، و شايد سهو كرده و قرائت سوره‏ى قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَد و إِنّا أَنْزَلْناهُ را ذكر ننموده است.
اينك فضيلت برخى از امورى كه پيش از اين به صورت مختصر ذكر نموديم، به تفصيل يادآور مى‏شويم:

فضيلت قرائت سوره‏ى إنّا أَنْزَلْناه

فضيلت يازده صد بار قرائت كردن سوره‏ى قُلْ هُوَاللَّهُ أَحَد به صورتى كه روايت نموديم گذشت، امّا درباره‏ى فضيلت يازده بار خواندن سوره‏ى إِنّا أَنْزَلْناهُ ابوبصير مى‏گويد: از امام صادق (عليه السلام) شنيدم كه مى‏فرمود: هركس هنگام خوابيدن يازده بار سوره‏ى إِنّا أَنْزَلْناهُ فى لَيْلَةِ الْقَدْر را قرائت كند، خداوند يازده فرشته را بر او مى‏گمارد تا او را از تمام شيطانهاىِ راند شده تا صبح حفظ كنند.

فضيلت قرائت سوره‏ى أَلْهكُمُ التَّكاثُر

در روايت آمده كه امام صادق (عليه السلام) فرمود رسول خدا (صلى الله على و آله و سلم) فرمودند: هركس هنگام خوابيدن سوره‏ى ألَهكُمُ التَّكاثُر را بخواند، از شرّ عذاب قبر محفوظ مى‏ماند.

فضيلت قرائت آيه‏ى إِنّ اللَّه يُمْسِكُ...

روايت شده كه حضرت ابى الحسن رضا به نقل از پدر بزرگوارش(عليهماالسلام) فرمود: هركس هنگام خوابيدن آيه‏ى‏
إِنَّ اللَّهَ يُمْسِكُ السَّمواتِ وَالاَْرْضَ أَنْ تَزُولا، وَ لَئِنْ زَالَتا إِنْ أَمْسَكَهُما مِنْ أَحَدٍ مِنْ بَعْدِهِ، إِنَّهُ كانَ حَليماً غَفُوراً.³³⁰: (براستى كه خداوند آسمانها و زمين را از اينكه از بين بروند نگاه مى‏دارد، و اگر از بين بروند هيچ كس جز او نمى‏تواند آن دو را نگاه دارد، براستى كه او بردبار و بسيار آمرزنده است.) را قرائت كند، هرگز سقف خانه بر روى او فرو نمى‏ريزد.

فضيلت قرائت آيةُ الكرسّى و معوذّتين‏

وليد بن صبيح مى‏گويد شهاب بن عبدربّه به من گفت: سلام مرا به امام صادق (عليه السلام) برسان، و به حضرتش عرض كن كه در خواب مبتلا به ترس و هراس مى‏شوم. وى مى‏گويد: گفتار او را به حضرت عرض كردم. فرمود: به او بگو وقتى وارد رختخواب شد، حتماً معوذّتين و آية الكرسى را بخوان. و آية الكرسى افضل است.
و نيز در روايت ديگر درباره‏ى كسى كه در خواب گرفتار ترس مى‏شود، آمده است كه امام صادق (عليه السلام) فرمود: هر كس كه مبتلا به ترس [در خواب‏] باشد، هنگام خوابيدن ده بار بگويد:
لا إِلهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاشَريكَ لَهُ، يُحْيى وَ يُميتُ، وَ يُميتُ وَ يُحْيى، وَ هُوَ حَىٌّ لايَمُوتُ
- معبودى جز خداوند نيست كه يگانه است و شريكى ندارد، زنده مى‏كند و مى‏ميراند، و مى‏ميراند و زنده مى‏گرداند، و او زنده‏اى است كه نمى‏ميرد.
و تسبيح حضرت زهرا(عليهاالسلام) را بگويد، خوف و هراسش برطرف مى‏شود.

فضيلت قرائت آخر سوره‏ى بنى اسرائيل و كهف:

در روايت آمده كه پيامبر اكرم(صلى الله على و آله و سلم) فرمود: [قرائت آيات ذيل‏] براى اُمّت من، سبب ايمنى از دزديده شدن است:
قُلِ: ادْعُوا اللَّهَ، أَوِ ادْعُوا الرَّحْمنَ، أَيّاًما تَدْعُوا فَلَهُ الاَْسْمآءُ الْحُسْنى، وَلا تَجْهَرْ بِصَلاتِكَ، وَلا تُخافِتْ بِها، وَابْتَغِ بَيْنَ ذلِكَ سَبيلاً، وَ قُلِ: أَلْحَمْدُللَّهِ‏ِ الَّذى لَمْ يَتَّخَذْ صاحِبَةً وَلا وَلَداً وَلَمْ يَكُنْ لَهُ شَريكٌ فِى الْمُلْكِ، وَلَمْ يَكُنْ لَهُ وَلِىٌ مِنَ الذُّلِّ، وَ كَبِّرْهُ تَكْبيراً.³³¹
- بگو: خدا را بخوانيد يا رحمان را بخوانيد، هر كدام را بخوانيد، نامها [و كمالات‏] نيكوتر تنها براى اوست، و نمازت را نه بلند بخوان و نه آهسته، و راهى ميان اين دو را بجوى، و بگو: ستايش خداوندى را كه هيچ كس را به زنى و فرزندى نگرفت، و هيچ شريكى در سلطنت و فرمانروايى ندارد، و هيچ سرپرستى از روى ذلّت و خوارى براى او نيست، و او را به گونه ويژه‏اى بزرگتر بدان.
و هركس هنگام خوابيدن اين آيه را بخواند:
قُلْ: إِنَّما أَنَا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ يُوحى إِلَىَّ أَنَّما إِلهُكُمْ إِلهٌ واحِدٌ، فَمَنْ كانَ يَرْجُو لِقآءَ رَبِّهِ، فَلْيَعْمَلْ عَمَلاً صالِحاً، وَلايُشْرِكْ بِعِبادَةِ رَبِّهِ أَحَداً.³³²
- بگو: من تنها بشرى همانند شما هستم، [ولى‏] به من وحى مى‏شود كه بى‏گمان معبودتان معبود يگانه است، پس هركس به ملاقات با پروردگارش اميد دارد، بايد عمل شايسته انجام دهد، و هيچ كس را در عبادت پروردگارش شريك نكند.
نورى براى او بالا رفته و تا مسجد الحرام گسترده مى‏شود، در حالى كه در باطن آن نور فرشتگانى هستند كه تا صبح براى او استغفار مى‏كنند.

ترس از ايمنى از احتلام‏

در روايت آمده كه امام صادق (عليه السلام) به نقل از پدر بزرگوارش (عليه السلام) از حضرت علىّ - صلوات اللّه عليه - فرمود: هركس از محتلم شدن بيم داشته باشد بگويد:
أَللّهُمَّ، إِنّى أَعُوذُ بِكَ مِنَ الاِْحْتِلامِ، وَ مِنْ شَرِّ الاَْحْلامِ، وَ أَنْ يَلْعَبَ بِىَ الشَّيْطانُ فِى الْيَقْظَةِ وَالْمَنامِ.³³³
- خداوندا، همانا به تو پناه مى‏برم از جنب شدن در خواب، و از شرّ خوابها، و اينكه شيطان در بيدار و خواب مرا به بازى بگيرد.

ايمنى از دزد

روايت شده كه اميرالمؤمنين (عليه السلام) فرمود: سوگند به خدايى كه حضرت محمّد (صلى الله على و آله و سلم) را به حقّ برانگيخت و اهل بيت(عليهم‏السلام) او را گرامى داشت، هر چيز كه در جستجوى آن هستيد - مانند: محفوظ ماندن و سوختن و غرق شدن و در گلو ماندن چيزى و به سرقت رفتن يا تلف شدن چهار پا از صاحبش، يا گم شدن چيزى مانند گريختن برده [يا: گم شدن چيزى از دمِ دست و كنار انسان‏] - در كتاب خداوند متعال وجود دارد. پس هركس بخواهد كه از آن آگاه شود، درباره‏ى آن از من بپرسد، مردى برخاست و عرض كرد: اى اميرالمؤمنين، مرا از به سرقت رفتن خبر ده، پى در پى شبانه اشيايى از من به سرقت مى‏رود. حضرت فرمود: وقتى در رختخواب جاى گرفتى، بخوان:
قُلِ: ادْعُوا اللَّهَ، أَوِ ادْعُوا الرَّحْمن [أَيّاًما تَدْعُوا فَلَهُ الاَْسْمآءِ الْحُسْنى، وَلاَتجْهَرْ بِصَلاتِكَ، وَ لاتُخافِتْ بِها، وَ ابْتَغِ بَيْنَ ذلِكَ سَبيلاً، وَقُلِ: الْحَمْدُللَّهِ‏ِ الَّذى لَمْ يَتَّخِذْ صاحِبَةً وَ لا وَلَداً، وَلَمْ يَكُنْ لَهُ شَريكٌ فِى الْمُلْكِ، وَلَمْ يَكُنْ لَهُ وَلِىٌّ مِنَ الذُّلِّ، وَ كَبِّرْهُ تَكْبيراً.³³⁴
- بگو: خدا را بخوانيد يا رحمان را بخوانيد، هر كدام را بخوانيد، نامها [و كمالات‏] نيكوتر تنها براى اوست، و نمازت را نه بلند بخوان و نه آهسته، و راهى ميان اين دو را بجوى، و بگو: ستايش خداوندى را كه هيچ كس را به زنى و فرزندى نگرفت، و هيچ شريكى در سلطنت و فرمانروايى ندارد، و هيچ سرپرستى از روى ذلّت و خوارى براى او نيست، و او را به گونه ويژه‏اى بزرگتر بدان.

در اَمان ماندن از كشته شدن [يا: سرقت‏]

روايت شده كه پيامبر اكرم(صلى الله على و آله و سلم) فرمود: قرائت: قُلْ ادْعُوا اللَّهَ، أَوِ أَدْعُوا الرَّحْمنَ براى امّت من، مايه‏ى ايمنى از شمشير و كشته شدن [يا: به سرقت رفتن ]است. و آيه شريفه را قرائت فرمود.
اعمال ديگر پيش از خواب‏
اينك اعمالى را كه انسان در برخى از اوقات هنگام خواب بدان نيازمند پيدا مى‏كند، ذكر مى‏كنيم:

اعمالى جهت دفع بى‏خوابى‏

1 - وقتى انسان خواست بخوابد ولى به خاطر ابتلا به بيمارى و عدم تندرستى نتواست بخوابد، روايت شده كه امام صادق (عليه السلام) فرمود: وقتى مبتلا به بى‏خوابى شدى، بگو:
سُبْحانَ اللَّهِ ذِى الشَأْنِ، دآئِمِ السُّلْطانِ، عَظيمِ الْبُرْهانِ، كُلَّ يَوْمٍ هُوَ فى شَأْنٍ.
- پاك و منزّه است خداوند ارجمند [ويا: صاحب شأن‏]، فرمانرواىِ جاودانى، صاحب دليل و برهان بزرگ، كه هر روز و پيوسته به كارى مشغول است.
2 - در روايت ديگر درباره‏ى رفع بى‏خوابى و زود به خواب رفتن آمده كه:
موسى بن اسماعيل بن موسى بن جعفر مى‏گويد: پدرم به نقل از پدرش از علىّ -عليهم السّلام أَجمعين - به ما نقل كرد كه: حضرت فاطمه(عليهاالسلام) از بى‏خوابى به رسول خدا(صلى الله على و آله و سلم) گله نمود. حضرت فرمود: دختر عزيزم، بگو:
يا مُشْبِعَ الْبُطُونِ الْجآئِعَةِ، وَ يا كاسِىَ الْجُسُومِ الْعارِيَةِ، وَ يا مُسَكِّنَ الْعُرُوقِ الضّارِبَةِ، وَيا مُنَوِّمَ الْعُيُونِ السّاهِرَةِ، سَكِّنْ عُرُوقِىَ الضّارِبَةَ، وَ أَذِّنْ لِعَيْنى نَوْماً عاجِلاً.
- اى سير كننده‏ى شكمهاى گرسنه، و اى پوشاننده‏ى تن‏هاى برهنه، واى آرام كننده رگهاى زننده، و اى به خواب برنده‏ى چشمهايى كه به خواب نمى‏رود، رگهاى زننده [بدن ]مرا را آرام فرما، و زود به چشمم اجازه خوابيدن بده.
و حضرت فاطمه(عليهاالسلام) آن را گفت و بى‏خوابى را كه از آن رنج مى‏برد برطرف شد.
3 - در روايت ديگر پيرامون دفع بى‏خوابى و زود به خواب رفتن آمده كه خالد بن وليد به بى‏خوابى مبتلا شد. رسول اكرم (صلى الله على و آله و سلم) به او فرمود: آيا كلماتى به تو نياموزم كه وقتى گفتى به خواب بروى، عرض كرد: بله. فرمود بگو:
أَللّهُمَّ، رَبِّ السَّمواتِ وَ ما أَظَلَّتْ، وَ رَبَّ الأَرَضينَ وَ ما أَقَلَّتْ، وَ رَبَّ الشَّياطينِ وَ ما أَضَلَّتْ، كُنْ حِرْزى مِنْ خَلْقِكَ جَميعاً، أَنْ يَفْرُطَ عَلَىَّ أَحَدُهُمْ أَوْ أَنْ يَطْغى. عَزَّجارُكَ، وَ لا إِلهَ غَيْرُكَ.
- خداوندا، اى پروردگار آسمانها و هرچه كه آنها بر آن سايه افكنداند، و پروردگار زمينها و هرچه آنها آن را حمل مى‏كنند، و پروردگار شيطانها و آنچه كه آنها گمراهش مى‏كنند، تو خود پناهگاه و چشم آويز من باش از اينكه احدى از مخلوقاتت مرا بر كارى كه [توانِ آن ندارم ]وادار و يا بر من سركشى نمايد. همسايه‏ى تو سربلند است، و معبودى جز تو وجود ندارد.

دعايى جهت در امان ماندن از گزند حيوانات سمّى‏

4 - درباره‏ى آنچه كه هنگام خوابيدن براى درخواست روزى و ايمنى از گزند حيوانات سمّى گفته مى‏شود، در روايت است كه حضرت علىّ بن حسين(عليهماالسلام) فرمود: هركس وقت وارد شدن در رختخواب بگويد:
أَللّهُمَّ، أَنْتَ الاَْوَّلُ فَلا شَىْ‏ءَ قَبْلَكَ، وَ أَنْتَ الظّاهِرُ فَلا شَىْ‏ءَ فَوْقَكَ، وَأَنْتَ الباطِنُ فَلاشَىْ‏ءَ دُونَكَ، وَأَنْتَ الْآخِرُ فَلاشَىْ‏ءَ بَعْدَك، أَللّهُمَّ، رَبِّ السَّمواتِ السَّبْعِ وَ رَبَّ الاَْرَضينَ السَّبْعِ وَ رَبَّ التَّوْراةِ وَالاِْنْجيلِ وَالزَّبوُرِ وَ الْفُرْقانِ [يا: الْقُرْآنِ‏] الْحَكيمِ، أَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّ كُلِّ دآبَّةِ أَنْتَ آخِذٌ بِناصِيَتِها، إِنَّكَ عَلى صِراطٍ مُسْتَقيمٌ.
- خداوندا، تويى اوّلى كه هيچ چيز پيش از تو نيست، و تويى آشكارى كه هيچ چيز برتر و بالاى تو نيست، و تويى باطنى كه هيچ چيز پايين‏تر از تو [در اشياء نفوذ نكرده و] نيست، و تويى آخرى كه هيچ چيز بعد از تو نيست، خداوندا، اى پروردگار آسمانها و زمينهاى هفتگانه، و پروردگار تورات و انجيل و زبور و فرقانِ [يا: قرآنِ‏] استوار، به تو پناه مى‏برم از شرّ هر جنبنده‏اى كه [موى ]پيشانى [و تمام اختيارش را ]گرفته‏اى، براستى كه تو بر راه راست استوار هستى.
خداوند، فقر و نادارى را از او دور نموده، و از گزند و آسيب رساندن هر جانورى به او جلوگيرى مى‏نمايد.

ذكر عملى جهت خواب ديدن رسول خدا(صلى الله على و آله و سلم)

5 - وقتى خواستى رسول خدا(صلى الله على و آله و سلم) را در خواب ببينى، [به اين صورت عمل كن ]كه روايت شده امام صادق (عليه السلام) فرمود! هركس خواست سرورمان رسول خدا(صلى الله على و آله و سلم) را در خواب ببنيد، نماز عشا را بخواند و غسل پاكيزه‏اى بنمايد، و چهار ركعت با چهارصد بار آية الكرسى‏³³⁵ بخواند، و بعد از نماز هزار بار بر محمّد و آل محمّد (عليه و عليهم السّلام) صلوات بفرستد، و با جامه‏ى پاكيزه‏اى كه در آن - نه با حرام و نه با حلال - آميزش نموده باشد، شب را بسر برد، و دست راست خويش را زير سمت راست صورت خود گذاشته و صد بار تسبيح سُبْحانَ اللَّهِ، وَالْحَمْدُللَّهِ‏ِ، وَلا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ، وَاللَّهُ أَكْبَرُ، وَلا حَوْلَ وَ لاقُوَّةَ إِلاّ بِاللَّهِ.: (پاك و منزّه مى‏دانم خدا، و ستايش مخصوص اوست، و معبودى جز خدا نيست، و خداوند بزرگتر است، و هيچ دگرگونى و نيرويى نيست جز به خدا.) و صد بار ماشآءَ اللَّهُ: (هر چه خدا خواست همان مى‏شود.) بگويد، مسلّماً پيامبر اكرم(صلى الله على و آله و سلم) را در خواب مى‏بيند.

ذكر عملى جهت ابلاغ سلام به خدمت رسول اكرم(صلى الله على و آله و سلم)

6 - هرگاه خواستى كه عرض سلام تو به خدمت پيامبر اكرم(صلى الله على و آله و سلم) برسد، به گونه‏اى كه گويى به حضرتش سلام داده باشى، عملى را كه از پيامبر اكرم(صلى الله على و آله و سلم) روايت شده انجام بده، كه فرمود: هركس بعد از رفتن به رختخوابش سوره‏ى تَبارَكَ الَّذىِ بِيَدِهِ الْمُلْك را بخواند و بعد چهار بار بگويد:
أَللّهُمَّ، رَبَّ الْحِلِّ وَ الْحَرامِ وَ الْبَلَدِ الْحَرامِ، بَلِّغْ رُوحَ مُحَمَّدٍ عَنّى‏ تَحِيَّةً وَ سَلاماً.: (خداوندا، اى پروردگار [سرزمين ]حِلّ‏³³⁶ و حَرَم و شهر حرام، از سوى من به روح حضرت محمّد(صلى الله على و آله و سلم) درود و سلام برسان.) خداوند دو فرشته را بر او مى‏گمارد تا به خدمت حضرت محمّد (صلى الله على و آله و سلم) رسيده و به خدمتش عرض كنند: اى محمّد، فلانى پسر فلانى سلام و رحمت و بركات الهى را بر تو فرستاد.

دعايى جهت خواب ديدن اميرالمؤمنين (عليه السلام)

7 - و وقتى خواستى مولايت اميرالمؤمنين علىّ بن ابى طالب - صلوات اللَّه عليه - را در خواب ببينى، هنگام خوابيدن [يا: هنگام دراز كشيدن ، يا دراز كشيدن در رختخواب ]بگو:
أَللّهُمَّ، إِنّى أَسْأَلُكَ يا مَنْ لَهُ لُطْفٌ خَفِىٌّ، وَأَياديهِ باسِطَةٌ لاتَنْقَضى، أَسْأَلُكَ بِلُطْفِكَ الْخَفِىِّ الَّذى ما لَطُفْتَ بِهِ لِعَبْدٍ إِلاّ كُفِىَ، أَنْ تُرِيَنى مَوْلاىَ أَميرَالْمُؤْمِنينَ عَلَىَّ بْنَ أَبى طالِبٍ فى مَنامى.
- خدايا، از تو درخواست مى‏نمايم، اى كسى كه لطفش خفىّ، و نعمتها و عنايتهايش گسترده و پايان ناپذير است، به لطف خفىّ اى كه به هيچ بنده‏اى لطف نفرمودى مگر اينكه او كفايت شد، از تو مسئلت دارم كه مولايم اميرالمؤمنين علىّ بن ابى طالب را در خوابم به من نشان دهى.

ذكر عملى جهت به خواب ديدن اموات فاميل‏

8 - هر كس بخواهد ميّت فاميل خود را در خواب ببيند، در روايتى از بعضى از أئمّه (عليهم‏السلام) نقل شده كه فرمود: وقتى خواستى ميّت فاميل خود را در خواب ببينى، با طهارت به خواب رفته و بر سمت راست بدن خود دراز بكش، و پس از گفتن تسبيح حضرت فاطمه(عليهاالسلام)، بگو:
أَللّهُمَّ، أَنْتَ الْحَىُّ [يا: الْحَدُّ] الَّذى لايُوصَفُ، وَالاِْيمانُ يُعْرَفُ مِنْهُ، مِنْكَ بَدَتِ الاَْشْيآءُ وَ إِلَيْكَ تَعُودُ، فَما أَقْبَلَ مِنْها كُنْتَ مَلْجَأَهُ وَ مَنْجاهُ، وَ ما أَدْبَرَ مِنْها لَمْ يَكُنْ لَهُ مُلْجَأٌ وَلا مَنْجا مِنْكَ إِلاّ إِلَيْكَ، فَأَسْأَلُكَ بِلا إِلهَ إِلاّ أَنْتَ، وَ أَسْأَلُكَ [بِ] بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحيمِ، بِحَقِّ مُحَمَّدٍ(صلى الله على و آله و سلم) سَيِّدِ النَّبِيِّينَ، وَ بِحَقِّ عَلِىٍّ خَيْرِ الْوَصِيّينَ، وَ بِحَقِّ فاطِمَةَ سَيِّدَةِ نِسآءِ الْعالَمينَ، وَ بِحَقِّ الْحَسَنِ وَ الْحُسَيْنِ اللَّذَيْنَ [يا: أَلَّذى ]جَعَلْتَهُما سَيِّدَىْ شَبابِ أَهْلِ الْجَنَّةِ، عَلَيْهِمْ أَجْمَعينَ السَّلامُ، أَنْ تُصَلِّىَ عَلى مُحَمَّدٍ وَ أَهْلِ بَيْتِهِ، وَ أَنْ تُرِيَنى فِى الْحالِ الَّتى هُوَ فيها.
- خداوندا، تو حدّ زنده‏اى [يا: در حدّى‏] هستى كه نمى‏توان توصيفت نمود، و ايمان از ناحيه‏ى تو شناخته مى‏شود، تمامى اشياء از تو به ظهور رسيده و به سوى تو بازمى‏گردد، لذا هر كدام از آنها كه [به تو] روى آوَرَد، تو پناهگاه و محلّ نجاتش هستى، و هر كدام كه پشت كند هيچ پناهگاه و محلّ نجاتى از تو جز به سوى تو نخواهد داشت، پس به [حقّ‏] اينكه معبودى جز تو نيست از تو درخواست مى‏نمايم، و به [حقّ‏] بسم اللّه الرحمن الرحيم، به حقّ حضرت محمّد (صلى الله على و آله و سلم) سرور پيامبران، و به حقّ حضرت علىّ بهترين اوصياء، و به حقّ حضرت فاطمه، سرور زنان عالم، و به حقّ امام حسن و حسين كه آن دو بزرگوار را آقاىِ جوانان اهل بهشت - كه سلام بر همه‏ى آنان باد - گردانيدى، مسئلت دارم كه بر محمّد و اهل بيت او درود فرستى، و او را در همان حالتى كه در آن است، به من بنمايانى.
ان شاء الله حتماً او را مى‏بينى.

اعمالى جهت بيدار شدن براى دعا و استغفار و نماز شب و امورديگر

درباره‏ى بيدار شدن براى هر امرى، و يا براى خصوص دعا و استغفار و رواياتى وارد شده است، از آن جمله:
9 - براى بيدار شدن براى هر امرى منقول است كه امام باقر (عليه السلام) فرمود: هر بنده‏اى تصميم بگيرد كه هر ساعت و لحظه‏اى كه خداوند بهتر از آن آگاه است بيدار شود، خداوند دو فرشته به او مى‏گمارد تا او را در آن ساعت و لحظه حركت دهند.
10 - باز براى بيدار شدن براى هر امرى، عامر بن عبداللَّه بن جذاعه [يا خداعه ]مى‏گويد:³³⁷ هر بنده‏اى هنگامى كه در رختخواب مى‏رود، آخر سوره‏ى كهف را بخواند، در همان ساعت و لحظه‏اى كه مى‏خواهد بيدار مى‏شود.
11 - در روايتى پيرامون بيدار شدن براى خصوص دعا و استغفار، نقل شده كه حضرت ابى الحسن اوّل امام كاظم (عليه السلام) فرمود: هركس خواست شب بيدار شود. هنگام خوابيدن بگويد:
أَللّهُمَّ، لاتُنْسِنى‏ ذِكْرَكَ، وَلا تُؤْمِنِّى مَكْرَكَ، وَلا تَجْعَلْنى مِنَ الْغافِلينَ، وَ أَنْبِهْنى لاَِحَبِّ السّاعاتِ إِلَيْكَ، أَدْعُوكَ فيها فَتَسْتَجيبَ لى، وَ أَسْأَلُكَ فَتُعْطِيَنى، وَ أَسْتَغْفِرُكَ وَ تَغْفِرَلى [يا: فَتَغْفِرَلى‏]، إِنَّهُ لايَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلاّ أَنْتَ، يا أَرْحَمَ الرَّاحِمينَ،
- خداوندا، يادت را از فراموشم منما، و از مكر و فريبت ايمن نگردان، و از غافلان قرار مده، و در محبوبترين ساعتها و لحظات در نزد خود بيدارم بفرما، [تا اينكه‏] تو را در آن بخوانم تا برايم اجابت نمايى، و درخواست نمايم تا عطا فرمايى، و از تو طلب آمرزش نمايم [تا ]بيامرزى، كه گناهان را جز تو نمى‏آمرزد. اى مهربانترين مهربانها.
حضرت فرمود: خداوند متعال دو فرشته را بر او مى‏گمارد تا او را بيدار نمايند، اگر بيدار شد [كه شد]، وگرنه خداوند به آنان دستور مى‏دهد كه براى او استغفار نمايند. و اگر در آن شب مُرد، در حال شهادت جان مى‏سپارد، و اگر بيدار شد، هر چه كه در آن وقت [يا: در آن جا] از خداوند متعال بخواهد به او عطا مى‏فرمايد.
12 - و در پيرامون بيدار شدن براى شب بيدارى و عبادت در شب، آمده كه حضرت جعفر بن محمّد به نقل پدران بزرگوارش(عليهم‏السلام) از اميرالمؤمنين (عليه السلام) فرمود كه رسول خدا(صلى الله على و آله و سلم) فرمودند: هركس خواست هر مقدار از شب رابيدار شود، وقتى در جايى كه مى‏خواهد بخوابد دراز كشيد، بگويد:
أَللّهُمَّ، لاتُؤْمِنّى مَكْرَكَ، وَ لا تُنْسِنى ذِكْرَكَ، وَلا تَجْعَلْنى مِنَ الْغافِلينَ. أَقُومُ إِنْ شآءِ اللَّهُ ساعَةَ كَذا وَ كَذا..
خداوند، فرشته‏اى را بر او مى‏گمارد كه او را در همان لحظه بيدار نمايد.
13 - و از جمله روايات مربوط به بيدارى براى نماز، اينكه صفوان بن يحيى مى‏گويد: شنديم كه حضرت اباالحسن موسى بن جعفر(عليهماالسلام) مى‏فرمود: هركس خواست شب براى نماز برخيزد و خواب نرود، هنگام رفتن به رختخوابش بگويد:
أَللّهُمَّ، لاتُؤْمِنّى مَكْرَكَ، وَلا تُنْسِنى ذِكْرَكَ، وَلا تَوَلَّ عَنِّى وَجْهَكَ، وَلا تَهْتِكْ عَنِّى سِتْرِكَ، وَلا تَأْخُذْنى عَلى تَمَرُّدى، وَلا تَجْعَلْنى مِنَ الْغافِلينَ، وَ أَيْقَظْنى مِنْ رَقْدَتى، وَ سَهِّلْ لِىَ الْقِيامَ فى هذِهِ اللَّيْلَةِ فى أَحَبِّ الاَْوْقاتِ إِلَيْكَ، وَارْزُقنى فيهَا الصَّلاةَ وَالشُّكْرَ وَ الدُّعآءَ، حَتّى‏أَسْأَلَكَ فَتُعْطِيَنى، وَ أَدْعُوكَ فَتَسْتَجيبَ لى، وَ أَسْتَغْفِرَكَ فَتَغْفِرَلى، إِنَّكَ أَنْتَ الْغَفُورُ الرَّحيمُ.
- خداوندا، مرا از مكر و فريبت ايمن مگردان، و يادت را فراموشم مكن، و روى از من مگردان، و پرده‏ى [ستّاريتت‏] را مَدَر، و به خاطر سركشى‏ام مرا مگير، و از غافلان قرار مده، و از خواب بيدارم كن، و بيدار شدن در اين شب را در بهترين اوقات در نزد تو براى من آسان گردان، و در آن وقت نماز و شكر و دعا را روزى‏ام فرما، تا اينكه از تو درخواست نمايم و به عطا كنى، و تو را بخوانم و اجابت نمايى، و از تو طلب آمرزش كنم و مرا بيامرزى، براستى كه تويى بسيار آمرزنده و مهربان.

اعمال هنگام پهلو به پهلو شدن در رختخواب‏

اينك آنچه را كه بنده بعد از خوابيدن و هنگام پهلو به پهلو شدن در رختخواب و پيش از نشستن بايد بگويد، ذكر مى‏كنيم:
1 - ابوبصير مى‏گويد: امام باقر (عليه السلام) پيرامون فرمايش خداوند - تبارك و تعالى - كه فرمود:
كانُوا قَليلاً مِنَ اللَّيْلِ مايَهْجَعُونَ.³³⁸: (آنان همواره بخش اندكى از شب را نمى‏خوابيدند.) فرمود: اين گروه مى‏خوابيدند، وليكن هرگاه كه پهلو به پهلو مى‏شدند، مى‏گفتند:
أَلْحَمْدُللَّهِ‏ِ، وَاللَّهُ أَكْبَرُ.: (ستايش خدا را، و خداوند بزرگتر است.)
2 - در روايت ديگر پيرامون آنچه كه هنگام پهلو به پهلو شدن بر رختخواب گفته مى‏شود، آمده است كه احمد بن عبد ربّه خانبه كرخى در كتاب ممليات خود آورده - هم او كه به گفته خود كتابش را بر حضرت ابى الحسن علىّ بن محمّد بن عسگرى، امام هادى(عليهماالسلام) عرضه كرد، و حضرت آن را مشاهده نمود و فرمود: صحيح است و بدان عمل كنيد. البتّه در روايتى كه پيشتر نقل كرديم، راوىِ عرضه‏ى كتاب احمد بن خانبه بر مولايمان امام هادى (عليه السلام)، كس ديگرى غير از احمد بن خانبه بوده است - درهرحال، احمد بن خانبه در كتابى كه بدان اشاره كرديم آورده كه: وقتى از خواب بيدار شدى و بر رختخواب پهلو به پهلو كردى، بگو:
لا إِلهَ إِلاَّ اللَّهُ الْحَىُّ الْقَيُّومُ، وَ هُوَ عَلى كُلِّ شَىْ‏ءٍ قَديرٌ، سُبْحانَ اللَّهِ رَبِّ [الْعالَمينَ وَ إِلهِ الْمُرْسَلينَ، وَ سُبْحانَ اللَّهِ رَبِّ ]السَّمواتِ السَّبْعِ وَ ما فيهِنَّ، وَرَبِّ الاَْرَضينَ السَّبْعِ وَ ما فيهِنَّ، وَ رَبِّ الْعَرْشِ الْعَظيمِ، وَ سَلامٌ عَلَى الْمُرْسَلينَ، وَالْحَمْدُللَّهِ‏ِ رَبِّ الْعالَمينَ.
- معبودى جز خداوند زنده پابرجا [و برپا دارنده‏ى همه‏ى مخلوقات‏] وجود ندارد، و او بر هر چيز تواناست، پاك و منزّه است خداوندى كه پروردگار [عالَميان و معبود پيامبران فرستاده شده است، پاك و منزّه است خداوندى كه پروردگار] آسمانهاى هفتگانه و هرچه در آنها وجود دارد و پروردگار زمينهاى هفتگانه و هرچه كه در آنها وجود دارد، و پروردگار عرش بزرگ مى‏باشد، و سلام بر پيامبران فرستاده شده، و ستايش مخصوص خداوندى كه پروردگار عالميان است.

ذكر عملى هنگام ديدن رؤياى ناخوشايند

اينك عملى را كه اگر انسان در حال خواب، رؤياى ناخوشايندى را ديد آن بايد انجام دهد و بگويد، ذكر مى‏كنيم:
1 - در روايت آمده كه امام صادق (عليه السلام) فرمود: وقتى انسان در حال خواب چيزى را كه از آن كراهت دارد ديد، بايد از سمتى از بدنش كه بر روى آن خوابيده به طرف ديگر برگردد و بگويد:
إِنَّمَا النَّجْوى مِنَ الشَّيْطانِ، لِيَحْزُنَ الَّذينَ آمَنُوا، وَ لَيْسَ بِضارِّهِمْ شَيْئاً إِلاّ بِإِذْنِ اللَّهِ.³³⁹
- سخن در گوشى و خصوصى گفتن تنها از ناحيه‏ى شيطان است، تا كسانى را كه ايمان آورده‏اند اندوهگين نمايد، ولى، هيچ ضرر و آسيبى جز به اذن خداوند، به آنها نخواهد رسانيد.
بعد بگويد:
أَعُوذُ بِما عاذَتْ بِهِ مَلآئِكَةُ اللَّهِ الْمُقَرّبوُنَ، وَأَنْبِيآءُ اللَّهِ الْمُرْسَلُونَ، وَ عِبادُ اللَّهِ الصّالِحوُنَ، مِنْ شَرِّ ما رَأَيْتُ، وَ مِنْ شَرِّ الشَّيْطانِ الرَّجيمِ.
- پناه مى‏برم به آنچه كه فرشتگان مقرّب درگاه الهى و پيامبران فرستاده شده و بندگان شايسته‏ى خدا پناه بردند، از شرّ آنچه كه در خواب ديدم و از شرّ شيطان رانده شده.
2 - و نيز در روايت ديگر جهت دفع رؤياى بد آمده كه امام باقر و امام صادق(عليهماالسلام) فرمودند: [يا: امام باقر به نقل از امام صادق(عليهماالسلام) فرمود:] حضرت فاطمه(عليهاالسلام) به رسول خدا(صلى الله على و آله و سلم) از آنچه كه در خواب مشاهده مى‏نمود گله نمود، آن بزرگوار به او فرمود: وقتى اينچنين ديدى بگو:
أَعُوذُ بِما عاذَتْ بِهِ مَلآئِكَةُ اللَّهِ الْمُقَرَّبُونَ وَ أَنْبِيآءُ اللَّهِ الْمُرْسَلُونَ وَ عِبادُاللَّهِ الصّالِحُونَ، مِنْ شَرِّ رُؤْياىَ الَّتى رَأَيْتُ، أَنْ تَضُرَّنى فى دينى وَ دُنْياى.
- پناه مى‏برم به آنچه كه فرشتگان مقرّب درگاه الهى و پيامبران فرستاده شده و بندگان شايسته‏ى الهى به آن پناه بردند، از شرّ رؤيايى كه ديدم، به اينكه مبادا در دين و دنيايم به من ضرر برساند.
و سه بار بر سمت چپ خود آب دهان بيانداز.
3 - در روايت ديگر درباره‏ى دفع رؤياى بد - كه كلمات بيشترى را در بردارد - منقول است كه امام صادق (عليه السلام) فرمود: اگر در خواب چيز بدى ديدى، هنگامى كه بيدار شدى بگو:
أَعُوذُ بِما عاذَتْ بِهِ مَلآئِكَةُ اللَّهِ الْمُقَرَّبُونَ وَأَنْبِيآءُ اللَّهِ الْمُرْسَلُونَ وَ عِبادُاللَّهِ الصّالِحُونَ وَالاَْئِمَّةُ الرّاشِدُونَ الْمَهْدِيُّونَ، مِنْ شَرِّ ما رَأَيْتُ، وَ مِنْ شَرِّ رُؤْياى، أَنْ تَضُرَّنى، وَ مِنَ الشَّيْطانِ الرَّجيمِ.³⁴⁰
سپس سه مرتبه برطرف چپ خود آب دهان بيانداز.
خاتمه‏ى جلد اوّل كتاب‏
از آنجا كه ديدم اگر همه اين كتاب، يعنى فَلاحُ السّآئلِ وَنَجاحُ الْمَسآئِلِ فى عَمَلِ الْيَوْمِ وَاللَّيْلَةِ لاَِصْحابِ الاِْتْمامِ فِى الصَّلَواتِ را در يك جلد جمع آورى كنم، حمل ونقل آن بر عبادت كنندگان دشوار خواهد بود، و نيز به نظرم آمد كه خواب - كه آداب آن را مشروحاً ذكر نموديم - انسان را از عبادت و ديگر امور جدا مى‏كند، لذا جزء اوّل اين كتاب را پيرامون آدابى كه از ابتداى كتاب تا هنگام خوابيدن ذكر شد، مرتّب گردانيدم، و جلد دوّم را با ذكر ادبى از پيامبر اكرم - عليه افضل الصّلاة والسّلام - هنگامى كه شخص با تندرستى و در حالى كه مقصودش كاملاً برآورده شده از خواب بيدار مى‏شود و مى‏نشيند، شروع خواهم نمود.
ان شاء اللَّه.
وَ صَلَّى اللَّهُ عَلى سَيِّدِ الْمُرْسَلينَ مُحَمَّدٍ النَّبِىِّ وَ آلِهِ الطّاهِرينَ.

323) البتّه مؤلّف بزرگوار - رضوان اللَّه تعالى عليه - نامى از خود نياورده‏اند، و فرموده‏اند كه برخى ازبندگان خدا را مى‏شناسم كه اين اعمال را هنگام خوابيدن انجام مى‏دهند، ولى به احتمال قوى قريب به يقين، مقصود خود ايشان هستند. 324) اعراف (7): 171. 325) سوره‏ى آل عمران (2): آيه 18 و 19. 326) سوره‏ى فاطر (35): آيه‏ى 41. 327) آيه 54 از سوره‏ى اعراف (7). 328) انبياء (21): 42 - و بقيّه‏ى آيه شريفه چنين است: بَلْ هُمْ عَنْ‏ذِكْرِ رَبِّهِمِ مُعْرِضُونَ. و ترجمه مجموع آن به اين صورت است كه: بگو: كيست كه در شب و روز شما را از خداوند رحمت گستر محافظت نمايد، بلكه ايشان از ياد پروردگارشان روى گردانند. 329) سوره‏ى اسراء (يا بنى اسرائيل: 17): 110 و 111 - 330) فاطر (35): 41 . 331) اسراء (يا: بنى اسرائيل: 17): 110 و 111. 332) كهف (18): 110. 333) عين اين دعا همراه با ترجمه‏اش در ص 596 گذشت. 334) اسراء (17): 109 و 110. 335) ظاهراً به اين صورت كه: در هر ركعت بعد از سوره‏ى حمد،صد بار آية الكرسى را بخواند. 336) حِلّ به سرزمينهاى غير حَرَم گفته مى‏شود و حَرَم سرزمينهاى اطراف خانه‏ى كعبه تامحدوده‏ى‏مشخّص مى‏باشد. 337) اين روايت را در كافى، ج 2، ص 632، روايت 21، عبداللَّه بن جذاعه از امام صادق (عليه‏السلام) نقل كرده است، البتّه در آنجا لفظ هنگامى كه در رختخواب مى‏رودذكر نشده است. 338) ذاريات (51): 17. 339) مجادله (58): 10. 340) پناه مى‏برم به آنچه كه فرشتگان مقرّب درگاه الهى و پيامبران‏فرستاده شده و بندگان شايسته‏ى خدا و پيشوايان راه دان و هدايت يافته به آن پناه بردند، از شرّ آنچه كه ديدم، و از شرّ رؤيايم، به اينكه مبادا به من ضرر برساند، و از شرّ شيطان رانده شده.